Cyberrechten
Daarmee kom ik op de Cyberrechten. Er was ooit het idee, dat als je iets op het Net zette het min of meer public domain materiaal werd (public domain past overigens niet in onze continentale juridische traditie, het is een Angelsaksisch concept). De kreet 'information wants to be free' werd gebruikt om Internet tot een soort auteursrechtelijke anarchie uit te roepen, maar dat ging natuurlijk wel wat te ver. Het argument, dat iets op het Net staat en dus min of meer vrij gebruikt kan worden, is niet geldig (tenzij uitdrukkelijk door de maker/rechthebbende vermeld). Nu min of meer geaccepteerd is dat auteursrechten ook op Internet gelden en daarmee enerzijds Buma/Stemra z'n paranoide acties rechtvaardigt, maar anderzijds echte problemen ontstaan voor organisaties die mirror-en of cachen, zou het nuttig zijn om eens wat duidelijke Cyberrechten vast te leggen.
Naast de clip- en click-rechten, waar ik al eerder over schreef, zijn er nog meer te bedenken. Ik geef even een lijst van mogelijke Cyberrechten:
Click-recht : vrijheid om ergens naar of in te kijken of te raadplegen, vergelijkbaar met het inkijken van boeken in bibliotheken of boekwinkels.
Clip-recht : het recht om bepaalde stukjes voor eigen gebruik vast te leggen, een kopie voor eigen gebruik, het maken van een elektronische plakboek met clips, alleen voor jezelf.
Vorm-recht : vormgeving en computercode is ook intellectuele of industriele eigendom en je mag dus niet iemand's Web-design zo maar overnemen, al houdt dat niet in dat iedere regelcode beschermd is, als het gaat om voor de hand liggende technieken kun je niet iemand
voor de rechter slepen. Look& feel rechtszaken over b.v 1-2-3 hebben de Amerikaanse industrie jaren in hun greep gehouden.
Link-recht : geef je anderen het recht naar jouw site te verwijzen, en daarin kun je onderscheid maken naar diverse soorten gebruik/links. Bijvoorbeeld embedded data in het geval van actieve window links, waarbij de inhoud van een site bijna onmerkbaar is opgenomen in de site van een ander (hetgeen op basis van verschillende rechterlijke uitspraken niet zonder toestemming mag).
Trail-rechten slaan op het maken van een soort publicatie of
boek, die geen eigen materiaal bevat, maar slechts een lijst of boomstructuur met URL's. Dat kan heel interessant zijn, over een bepaald onderwerp kun je op die manier de beste teksten/plaatjes bij elkaar brengen, maar dit is juridisch zeker niet bedoeld met de uitzondering van de auteurswet die toelaat dat je voor kritische beschouwingen korte gedeeltes uit een auteursrechtelijk beschermd werk mag overnemen.
Hier komen we op het gebied van de rol-rechten , mag je je voordoen als een ander, werk van anderen ontsluiten, je als gids opstellen (en daarvan de vruchten plukken) zelfs als het gaat om niet meer dan het inkijken/clicken van werk dat ergens staat.
Edit-rechten gaan over het gebruiken van materiaal van anderen, er stukjes van gebruiken, plaatjes vervormen, compilaties maken, collages, zelfs als het oorspronkelijke materiaal min of meer onherkenbaar wordt. Een aardig woord is hier lik-recht, mag je ergens wel aan komen, er van proeven en mee spelen, maar niet verder verkopen of herpubliceren.
Database-rechten , heeft b.v. de PTT recht op haar telefoonboek of kan iedereen dat kopi‰ren, mogen bedrijven die adresmateriaal verkopen rechten claimen op de verzameling, de opzet en vorm ervan, zelfs zonder dat ze recht hebben op de onderliggende gegevens zoals
namen, adressen etc. Deze zaak is op de laatste WIPO-conferentie over auteursrechten niet tot een oplossing gebracht, de VS wilde wel bescherming, maar daar was stevige oppositie tegen.
(Her)-Publicatie-rechten vormen ook een heel moeilijk punt, want is opslaan van een site voor caching wel of geen herpublicatie (verveelvoudiging) van het werk? Een middenpositie daarin is dat opslag zonder oogmerk van verveelvoudiging, slechts als technisch noodzakelijk tussenstation in de levering aan een gebruiker, wel mag. Datzelfde materiaal via een mirror aan meerdere gebruikers ter beschikking stellen mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming dan niet, met als argument dat je daarvan dan de vruchten kunt plukken die voor de oorspronkelijke rechthebbende niet meer duidelijk zijn.
Agent/Robot-rechten , over het mogen zoeken, indexeren en het resultaat daarvan weer uitbaten, dat is wat b.v. Yahoo doet. Dat past niet in de huidige wetgeving, als je dit namelijk interpreteert als het bewerken van de sites, het daaruit halen van bepaalde informatie en het commercieel exploiteren van het
gevondene mag dat alleen na voorafgaande schriftelijke toestemming.
Wie dus naar de rechter gaat en Yahoo, Altavista, Ilse etc. wegens inbreuk aanklaagt kan een leuke stuiver vangen.
Vrijwaringsrecht , in het internationale verkeer krijg je steeds vaker dat wat hier wel mag, elders verboden is. Een porno- of hash-site is hier vrij, in Amerika min of meer beschermd door het IV Amendement (maar bedreigd door de CDA= decency act), maar in
Iran of Singapore verboden. Als provider of burger kun je aangesproken worden omdat dergelijk materiaal op je site staat of op je computer of via je kabels is verzonden. Daar kun je vaak niets aan doen, dat is nu eenmaal de structuur van Internet. Om problemen te voorkomen op dit gebied zijn duidelijke internationale
verdragen en regelingen nodig.
Een aantal van deze rechten zijn af te leiden uit bestaande wetgeving, maar toch lijkt het erop dat nu of in de naaste toekomst hier wat geregeld moet worden. Voor sommige zaken is het nog toekomstmuziek, bijvoorbeeld echt goede trail-software is er nog
niet. Ook voor de rechten op bookmarks en software voor
bookmark-publicatie/export, daar ligt een mogelijkheid om searches effectiever te maken, is sprake van speculatie. De behoefte is er, het kunnen inzien van (hierarchisch, via een outline of anderszins
gerangschikte) bookmarks of footnotes van b.v. specialisten op een bepaald gebied (competence-centers) wordt vast een grote business, maar hoe is dat juridisch geregeld?
Veel vragen dus over de wettelijke basis of het gebrek daaraan bij het zoeken en graaien in de databerg.
Luc Sala