ARBO-diensten en BHV-opleidingen

Kennis van PC-branche cruciaal voor goede keus

Het gezond houden van werknemers en het voorkomen van risico's of claims vormen sinds het eerste paarse kabinet een `hot item'. Ziekteverzuim kost immers veel geld en zie maar eens een vervanger te vinden. In geval van beroepsziekten of -ongevallen kan de werkgever daarvoor aansprakelijk worden gesteld. De PC-branche kent zo zijn eigen specifieke ARBO-vraagstukken. Deze aflevering van `facilitaire voorzieningen' gaat in op de keuze van de juiste ARBO-dienst, de rol van de bedrijfshulpverlener, het inventariseren van risico's met betrekking tot gezondheid en de geldende wettelijke verplichtingen.

Gezonde werknemers
De Wet op de Arbeidsomstandigheden, kortweg de ARBO-wet, geldt voor alle Nederlandse bedrijfstakken. De wet omschrijft de rechten en plichten van de werkgever en de werknemer om het werkklimaat gezond te houden. De gecertificeerde instantie die daarbij ingeschakeld behoort te worden is een branche-deskundige ARBO-dienst. De arbeidsinspectie toetst de genomen preventieve maatregelen en treedt op als verbalisant.
Het toepassen van de ARBO-wet op de IT- en PC-sector is geen sinecure. De sector kent een grote diversiteit aan beroepen, werkzaamheden en specialismen. Vertegenwoordigers, verkopers, systeemontwerpers, softwarespecialisten, onderhoudstechnici, de helpdesk, inkopers, accountmanagers, de koffiejuffrouw, de receptionist hebben allen zo hun eigen beroepsbelasting en werkomstandigheden. Een tweede probleem vormt nogal eens de onregelmatigheid van de werkzaamheden in combinatie met een hoge mate van mobiliteit. Dat geldt niet alleen voor de werktijden maar ook voor het soort werk en locaties. De moderne IT-afnemer vraagt al gauw om 24-uurs service & supplying en multi-expertise van de veld- of on-line-mensen. Een derde punt is dat veel werkgevers en werknemers het arbeidsethos hoog in het vaandel hebben staan waardoor er minder aandacht voor gezondheid op de werkplek is. Dat maakt de keuze van een geschikte ARBO-dienst er niet eenvoudiger op. Waar vind je nu bedrijfsartsen, verpleegkundigen, veiligheids-specialisten en psychologen die een open oor en oog hebben voor de noden en risico's binnen de PC-branche.

Wettelijke verplichtingen
Waar is de ARBO-wet van toepassing? In principe in alle branches en bedrijfstakken waar sprake is van een arbeidsovereenkomst, publiekrechtelijke aanstelling (ambtenaren), uitzendkrachten en thuiswerk-overeenkomsten. Ook eenmansbedrijven dienen zich (via de branchevereniging) van ARBO-zorg te verzekeren.
De huidige ARBO-wet heeft een aantal fasen doorlopen. In 1980 werd zij door het parlement aanvaard. De invoering startte echter pas op 1 januari 1983 en die was in 1990 afgerond. In 1994 volgde aanpassing aan de Europese richtlijnen met betrekking tot gezondheid en veiligheid op het werk. Daarbij werd ook de verplichting opgelegd om maatregelen tegen sexuele intimidatie te treffen. In 1996 werden tientallen tussentijds uitgevaardige ministri‰le besluiten (per algemene maatregel van bestuur) via het ARBO-besluit in de huidige ARBO-wet opgenomen. Het grote voordeel van dit ARBO-besluit is dat nu duidelijk is welke artikelen uit de wet en aanvullende maatregelen van toepassing zijn voor de verschillende bedrijfstakken en overheidssectoren. Voor nadere informatie kunt u terecht bij de eigen ARBO-dienst of branche-organisatie.
Naast de ARBO-wet zijn er nog andere wetten in het spel die de gezondheid en veiligheid van werknemers beschermen:

de Arbeidstijdenwet, die zaken als maximale arbeidsduur, overwerk, rustpauzes, onregelmatige diensten, tussenliggende vrije dagen regelt. De arbeids- en rusttijden hebben immers een belangrijke invloed op het welzijn van de werknemers;

de Wet op Gevaarlijke werktuigen;

CE-keurmerk, voor wettelijke productveiligheidseisen;

milieuwetten voor kernernergie, milieugevaarlijke stoffen en bestrijdingsmiddelen.
Al deze wetten scheppen verplichtingen en voorwaarden voor zowel de werkgevers als werknemers. Overtredingen, ziekten of ongevallen door nalatigheid kunnen beboet of met hechtenis bestraft worden.

ARBO-dienst
Belangrijke bepalingen uit de ARBO-wet zijn het inschakelen van een erkende ARBO-dienst, het uitvoeren van risico-inventarisaties en evaluaties (RIE's), het bieden van adequate veiligheids- en beschermingsfaciliteiten, afstemming van het werk op de persoon en het voorkomen van gevaarlijke arbeidssituaties (gevaarlijke stoffen of machines, agressie). Kortom de ARBO-wet legt de werkgever de verplichting op om het ondernemingsbeleid te richten op een zo groot mogelijke veiligheid, een zo goed mogelijke bescherming van de gezondheid en het bevorderen van het welzijn van de werknemer. Dat geldt niet alleen voor de technische dienst maar ook voor de verkoop, logistiek, helpdesk, receptie, magazijnbeheer, onderhoud, kantinegebruik en beeldschermwerk.
Waarover moeten een geschikte ARBO-dienst nu beschikken? Ons inziens in de eerste plaats over inzicht in de desbetreffende branche. Iedere bedrijfsarts kan in een leerboek, artikel of scriptie de speciale werkomstandigheden in de IT/PC-branche nazoeken maar het gaat ook om ervaring, feeling en kritisch kunnen meedenken over de dagelijkse werkdruk, de leeftijdsopbouw in een bedrijf, branchegebonden risico's en (toekomstige) ontwikkelingen. Anders kunt u net zo goed bij een willkeurige huisarts met een PC langs gaan! Om de juiste Arbo-dienst te kiezen kunt u hen een plan van aanpak of offerte laten maken, informeren bij collega's hoe hun ARBO-dienst bevalt of de eigen branche-organisatie inschakelen voor advies.
De ARBO-dienst behoort naast deskundigheid in ieder geval de volgende faciliteiten te kunnen bieden:

een bedrijfsgeneeskundig-spreekuur;

het bijhouden van de ziekteverzuim-registratie met de bijbehorende melding- en oproepprocedure;

het doen van een risico-inventarisatie en, zo nodig, het periodiek herhalen hiervan;

het opzetten van en/of participeren in een sociaalmedisch team (SMT) dat zorgt voor de begeleiding van zieke medewerkers;

het meedenken bij het opstellen van een ARBO-beleid en een bedrijfshulpverlenings (BHV)-plan voor uw bedrijf;

het maken van een ARBO-jaarverslag met de ziektecijfers, ongevallenregistratie, verbeterpunten uit de risico-inventarisatie en een vergelijking met de situatie bij gelijkwaardige bedrijven;

periodieke keuringen van medewerkers, op verzoek of in overleg met directie en OR. Aanstellingskeuringen zijn een omstreden zaak. Er zijn argumenten tegen (`garantie tot de deur') en voor, bijvoorbeeld dat een werkgever een sollicitant niet op voorhand kan uitsluiten als hij twijfelt of deze het werk fysiek of mentaal wel aankan.

Kortom. Ga bij het selecteren van een adequate ARBO-dienst niet over een nacht ijs. De juiste deskundigheid en certificering zijn belangrijker dan een tientje verschil per werknemer. Alleen samen met een goede ARBO-dienst kunnenwerkgevers en werknemers de arbeidsomstandigheden in de IT/PC-branche positief be‹nvloeden.

Arbeidsomstandigheden
Wat verstaat men nu eigenlijk onder arbeidsomstandigheden? In feite de complete `setting' waarbij de veiligheid, de kwaliteit, de belasting en het welbevinden van de werknemer centraal staat. Dit zijn belangrijke factoren want het blijkt dat 33% van de arbeidsongeschiktheid en 50% van de ziekmeldingen direct of indirect voortvloeien uit ongunstige arbeidsomstandigheden. Daar komen dan nog eens zaken als kosten in verband met ziekteverzuim en ongevallen of een slecht bedrijfsimago bij. Te grote mechanische, fysieke of mentale belasting, chemische omstandigheden en biologische factoren zijn van invloed op de arbeidsomstandigheden en kunnen de gezondheid, het natuurlijke ritme en het welbevinden verstoren. Preventie voorkomt ziekten, ongevallen, stress en arbeidsongeschiktheid. Bovendien bevorderen gunstige arbeidsomstandigheden de motivatie, de inzet, het plezier in het werk en de motivatie tot (bij)scholing.

Risico's
Een belangrijke taak voor de ARBO-dienst, maar ook de werkgever en werknemer, is het preventief aanpakken van gezondheidsbedreigende risico's. Daarbij gaat het zowel om de fysieke (kans op ongevallen) als de mentale werkomstandigheden (`stress'). Om er achter te komen wat er op de werkvloer de gezondheid kan bedreigen wordt er een risico-inventarisatie gemaakt. Elke bedrijfsgezondheidsdienst heeft deskundigen in dienst die een dergelijke inventarisatie professioneel voor u kunnen uitvoeren. Een andere optie vormen de toetsingspakketten voor diverse bedrijfstakken (ook op CD-ROM). Bij de inventarisatie van de risico's komen doorgaans de volgende categorien aan bod:

werkzaamheden die stress opleveren (beeldschermwerk, onveiligheid, onzekerheid over taak of functie, veel moeten reizen);

(on)voldoende diversiteit in werk, verantwoordelijkheid en opleiding voor medewerkers;

voldoende tijd voor sociale contacten en ontspanning;

slechte werkruimten, zoals onderhoudstechnici in slecht verlichte catacomben, lawaai, vochtigheid, gebrek aan privacy (pesten, sexuele intimidatie);

gevaar voor brand, explosie;

actieplan bij bedrijfsongevallen, onwelwordingen, storingen bij nutsbedrijven (water, stroom);

criminele activiteiten (bedreiging, diefstal, sabotage);

het ontsnappen van gevaarlijke stoffen (denk ook aan de buren op het bedrijfsterrein of in het kantoorpand);

de verkeerssituatie;
Naast de risico-invenarisatie zijn ook een goede verzuim- en ongevallenregistratie van belang. Uw ARBO-dienst kan daaruit de knelpunten analyseren. Op grond daarvan wordt een verbeteringstraject ingezet.

BHV
Voor eerste hulp bij ongelukken en bij brand en andere calamiteiten is de bedrijfshulpverlener (BHV-er) het eerste aanspreekpunt. Ieder bedrijf met 15 werknemers of meer moet in geval van nood een BHV-er kunnen inschakkelen. Bij bedrijven met meer dan 50 werknemers is een eigen BHV-er wettelijk verplicht, bedrijven met minder dan 50 werknemers kunnen besluiten samen een BHV-er aan te stellen. Alleen bij bedrijven met minder dan 15 man personeel mag de werkgever, als hij beschikt over voldoende kennis en ervaring, zelf BHV-taken op zich nemen. Bij kleine bedrijven waar veel bezoekers komen, zoals een computerwinkel, valt het echter aan te bevelen om, ook bij minder dan 15 werknemers, een of meerdere BHV-ers aan te stellen. Niet alleen kunnen er soms meer dan 50 mensen in de winkel lopen, die ene hulpverlener kan net ziek of op vakantie zijn als er iets gebeurt.
Een ander punt betreft de kosten en de organisatie. Op de BHV-markt is er wildgroei van aanbieders van gecertificeerde opleidingen. Allerlei BHV-bedrijfjes bieden cursussen aan, dikwijls goedkoper dan de ARBO-dienst. Toch schuilt er helaas het nodige kaf onder het koren. Beunhazen denken snel rijk te kunnen worden met rammelende spoedcursussen. De goede natuurlijk niet te na gesproken.

Justitie
Om het ARBO- gebeuren binnen het bedrijf in goede banen te leiden wordt er meestal een commissie gevormd, doorgaans iets van een commissie Veiligheid, Welzijn en Gezondheid (VWG). Zo'n commissie toetst het ARBO-beleid van de werkgever en denkt mee over verbeteringen.
De controle op de naleving van de ARBO-wet ligt vanoudsher bij de arbeidsinspectie. De arbeidsinspectie heeft de bevoegdheid werkplekken in een bedrijf en thuis te betreden om de omstandigheden te onderzoeken. Meten, proeven doen, foto's maken, monsters nemen en voorwerpen in beslag nemen, het valt allemaal binnen de bevoegdheid van de inspectie. De arbeidsinspectie kan onaangekondigd langs komen (periodieke controle of op indicatie) en op verzoek van de werkgever of werknemers. De inspectie kan het bedrijf vervolgens een zogenaamde `aanwijzing' geven om het bedrijf tot naleving van de ARBO-bepalingen te dwingen. Een werkgever heeft wel een mogelijkheid om beroep aan te tekenen tegen een bepaalde ARBO-bepaling en een aanwijzing van de inspectie. Of de eis tot naleving dan geschorst wordt, hangt af van de mate waarin de veiligheid of gezondheid in het geding is. In geval van ernstig gevaar kan de arbeidsinspectie het werk maximaal zeven dagen stilleggen. Bij overtreding van de ARBO-wet kan de arbeidsinspectie (met de politie) ook proces-verbaal opmaken op grond van de Wet op Economische Delicten. Bijvoorbeeld bij een bedrijfsongeval met slachtoffers. Het Openbaar Ministerie beslist vervolgens over verdere vervolging door de economisch politierechter.
Om te voorkomen dat het ooit een keer zo ver mocht komen is het van belang om de ARBO-voorschriften serieus te nemen. De keuze van een geschikte ARBO-dienst is daarbij een belangrijke `facilitaire peiler' voor de PC-branche. Gezonde werknemers zijn immers goud waard voor het bedrijf. Een verkeerde keuze van een ARBO-dienst of voor een dubbeltje op de eerste rang willen zitten kan later als een financiele boemerang op het bedrijf terugslaan.

U.S.