Chinees nieuwjaar in het teken van het konijn

Insider Column

Volgende maand is het weer zover. Het drukke zakenleven in vrijwel geheel Zuid-Azie houdt er dan voor een week mee op in verband met het Chinees Nieuwjaar. Voor China, Taiwan, Hong Kong, Maleisie en Singapore is 14 februari de laatste werkdag. We zitten nu nog in `het jaar van de tijger', en we gaan naar `het jaar van het konijn', goed voor de vlijtige lui onder ons.
Waarom hebben ze in het Verre Oosten een ander jaar dan wij? Chinezen gebruiken de Maan-kalender, in het Westen houden we de Augustijnse (Romeinse kalender) aan. Chinese maanden hebben dan ook altijd 30 dagen, onregelmatigheden zoals bij ons kennen ze niet. Elke vier jaar wordt er een extra maand toegevoegd, om het geheel weer in het gareel te krijgen, wel even wat anders dan ons extra schrikkeldagje. Als Westerling interesseert het u misschien wat dat Chinese jaar nu eigenlijk inhoudt (zo niet, sla dan de pagina maar om en lees iets anders).
Eerst een stukje Chinese geschiedenis. Volgens de legende zit er onder de aarde een monster, de `Nien', die elk jaar naar buiten om mensen op te eten. Om het monster weg te jagen en bang te maken steekt men (heel veel) vuurwerk af. Het monster vlucht weer terug onder de grond en we zijn weer voor een jaar van hem af. Om dat heuglijk feit te vieren, houden de Chinezen vervolgens een groot feest, met veel eten en drinken. De Chinese naam voor Nieuwjaar is dan ook `Sing Nien' þ het woord `jaar' is in de loop der jaren synoniem geworden met de naam van het monster Nien.
Omdat ikzelf een aantal jaren werkgever ben geweest van kantoren in Taiwan en Thailand (waar Chinees Nieuwjaar wat minder gevierd wordt, maar slim als de Thais zijn, ze pikken het toch nog even mee als extra feestdagen), heb ik het `genot' van flink wat Chinese Nieuwjaarsfeesten in de Chinese huiselijke kring mee mogen maken. Ik ben rond de jaarwisseling meestal in Taiwan en daar viert men het als volgt. Op de een na laatste dag van het oude jaar (de laatste werkdag 14 februari), geeft de werkgever het personeel een Nieuwjaars-bonus. Afhankelijk van de omzet en winst in het afgelopen jaar, is dat meestal een of meer maandsalarissen. Sommige werkgevers doen dat nog traditioneel handje kontantje in een rode envelop. Beursgenoteerde bedrijven geven vaak een pakketje aandelen aan het kader-personeel en dikke bonussen voor het voetvolk. 's Avonds is er vaak een company-party waarbij iedereen behoorlijk veel drinkt, en dan is het officiele Chinese Nieuwjaar aangebroken, jippie !! Hoewel, wat doen ze vervolgens. Op oudejaarsdag gaat iedereen terug naar het geboortedorp om de familie te bezoeken. Alle Taiwanezen zijn dan tegelijk onderweg, wat dan ook voor een gigantische verkeerschaos zorgt over het hele eiland. Alle vluchten zitten vol, op alle wegen kilometerslange files. Gelukkig hoeft men op die dag in elk geval geen tol op de wegen te betalen, een nieuwjaars-kadootje van de overheid. In het ouderlijk huis zitten de familieleden al te wachten. Vader, moeder, opa, oma, broers, zussen, neefjes en nichtjes, iedereen die nog leeft, en in staat is om te komen praat over geld, politiek en werk. De middag staat gereserveerd voor het drinken van thee in pietepeuterig kleine kopjes, met daarbij fruit en Chinees snoep, terwijl de kinderen buiten rotjes afsteken. Er is niet zoals hier een bepaalde tijd waarop vuurwerk mag worden afgestoken, zodat je de hele dag door geknal hoort.
Die thee is trouwens meestal wel nodig, want de winter in Taiwan kan behoorlijk koud zijn en men heeft meestal geen verwarming. Wanneer u ooit in de winter naar Taiwan gaat houdt daar dan rekening mee, de temperatuur kan tot onder de tien graden dalen. Tijdens de thee komen de kinderen een rode envelop halen met daarin nieuwe 100 NT dollar biljetten. Dat moeten nieuwe biljetten zijn want dat schijnt meer geluk op te leveren.
Chinezen geven ook een envelop aan hun ouders, alleen zit daarin dan aanzienlijk meer geld. Dat is toch een stuk gemakkelijker dan het Westerse gehannes met het zoeken wat voor kadootje je nu weer moet kopen, vind ik. In dit soort dingen zijn Aziaten nu eenmaal praktischer dan wij: cold hard cash, geen kado's.
Na uren kletsen, hoofdzakelijk nog door de mannen, de vrouwen lijken spoorloos verdwenen, is het etenstijd. Je gaat met zijn allen naar de eetkamer waar je de dames weer treft die een reusachtig maal bereid blijken te hebben. China is een immens groot land, met veel verschillende keukens. De gerechten op zo'n Nieuwjaars-maal zijn dan ook meestal de typische gerechten van de streek, behoorlijk anders dan je gewend kunt zijn uit de restaurants. Er wordt sterke drank bij geschonken. Afhankelijk van de kapitaalkracht van de gastheren is dat de goedkopere Chinese sterke drank, Kao Liang of Mao Tai of Westerse Cognac en Whiskey. Als gast kun je dan ook niet meer stuk als je behalve wat rode enveloppen ook een fles XO Cognac of Chivas Regal Royal Salute meeneemt. Het eten duurt normaal gesproken zo'n drie uur duurt (!) en dan is het tijd voor de tweede belangrijkste bezigheid van Chinees Nieuwjaar: GOKKEN ! Bij voorkeur besteedt men daar de volle komende dagen en nachten aan, met als absolute tophit Mahjong, de moeder van alle kaartspelen. Spelen doet men om geld. Men begint 's avonds, speelt door tot zes uur in de morgen, slaapt tot een uur of twaalf, eet de left-overs van gisteravond, in de middag naar de tempel om de goden en de voorouders om een goed nieuwjaar te vragen en na het avondeten is het weer Mahjong spelen. Dit houdt men zo een dag of drie vol. Daarna gaat iedereen weer naar zijn eigen huis.
Als buitenlander verbaast het je vaak dat die welgestelde Chinese zakenman die directeur is van een groot bedrijf, vaak van buitengewoon simpele komaf blijkt te zijn. Ze hebben er dan ook absoluut geen probleem mee om in het ouderlijk huis weer in de rol van boerenzoon te kruipen die de verse groenten uit de tuin haalt. Al met al, is er in het Oosten nauwelijks een belangrijker traditie dan het Chinees Nieuwjaar. Als u ooit de kans krijgt dit typische familiefeest mee te maken, dan moet u dat zeker doen. Aangezien de gemiddelde Chinees die niet toevallig in internationale zaken zit geen Engels spreekt, is een beetje kennis van het Chinees wel aan te raden, hoewel glimlachen en veel drinken ook altijd in goede aarde valt.
`Kung Si Fat Tsai' of, in Hong Kong `Kung Hei Fa Choi', oftewel iedereen een gelukkig nieuwjaar!

Rob van Cutsem