1999: grenzenloos of eurotzooi

Voor de computermarkt was 1998 een prima jaar, met groei in de meeste sectoren en vooral daar waar het Internet als aanjager fungeerde. Bij een groeiende afzet is het voor iedereen wat plezieriger werken, al is er in ons land een te groot aantal distributeurs die elkaar zwaar beconcurreren. De dealers hadden over het algemeen een goed jaar, met een swing naar A-merken die echter de zelfbouw/assemblage overeind liet en ten koste ging van B-merken en keten-huismerken.
We zagen verdere vervaging van de branche, ver"grijzen" van de bruingoed-retailers met in toenemende mate grijsgoed (PC's) in het algemene aanbod van prijsstunters, zelfs in supermarkten. Die branche-vervaging betekende ook organisatorisch minder eenheid, de rol van Fenit/Vifka etc. is voor wat betreft retailers wel uitgespeeld, al blijven de achterhoedegevechten over CAO's lopen. De Fenit zal overigens de komende jaren de handen vol krijgen aan de millennium-claims, zoals al elders opgemerkt blijven de Fenit-leveringsvoorwaarden op dat punt waarschijnlijk niet overeind bij rechterlijke toestand en krijgen we wild-west in de Y2K-sfeer. Dat millennium is voor de hardware-dealers een aardige stimulans, die ook nog wel tot ver in 2000 zal doorlopen, voor de software-branche en de system-integrators in verticale markten kan het een ramp worden. Wie gaat dit jaar nog nieuwe software installeren of overstappen op riskante nieuwe architecturen? Er komt een kille sfeer en de donkere wolken boven de markt voor 'professionele automatisering' zijn al zichtbaar.
Nadat in december en begin januari de Y2K-koorts aardig is geluwd krijgen we de komende maanden de kwestie van de vakantieplanning en zal men allerwege ook gaan inzien dat de millennium-aansprakelijkheid niet per briefje kan worden afgewend. De reeks brieven waarin men eist dat Y2K-proof verklaringen worden afgegeven zijn in het begin nog wel serieus genomen. Nu duidelijk wordt dat je dat soort verklaringen gewoon NIET moet afgeven - het is een soort legale zelfmoord als het mis mocht gaan - komt er een wat nieuwe paniek opzetten. De verzekeraars met hun vage en vooral defensieve zorgplicht-verhaal maken de zaak niet helderder, hopelijk komen er nu snel wat rechterlijke uitspraken over aansprakelijkheid etc.
Het millennium platform heeft wat dat betreft de belangen van de computer (software) industrie, de verzekeraars en de accountants alleen schijnbaar goed gediend, daar liggen nog gordiaanse knopen die Timmer c.s. niet kunnen ontwarren. Het is nu te laat voor goede wettelijke regelingen, arbitrage en heldere richtlijnen; de markt, de advocaten en de consultants mogen het oplossen, de maatschappij betaalt!

Mobiliseren
Voor 1999 moet vooral de verdere integratie van mobiel computeren en telecommunicatie de aanjager worden. Internet is handig, vooral 'on the road' al gaat het dan meer om email dan om surfen. De interface blijft het probleem, ook de opkomst van 'openbare' Internet-terminals is wat dat betreft blijven steken, de Internet-zuiltjes in Amsterdam bijvoorbeeld zijn voor een toevallige passant niet te gebruiken, pas met veel studie en proberen krijg je er iets uit. De hoop dat een nieuwe generatie set-top (Web-TV) apparaten wat dat betreft veel handiger zou werken komt ook niet uit, voorlopig zien we ook geen grote afzet van die dingen.

Stabilisatie Internet-providers
Ondanks de prachtige groeiscenario's en blijvend optimistische verwachtingen voor het Internet is er toch een soort shake-out geweest. Microsoft MSN is er nog steeds, maar meer als gewone provider en also-run dan als apart concept. Dat AOL en Compuserve samengingen was, en dat vergeten we snel, geen sterktebod, Compuserve hing min of meer in de lucht en AOL moest groeien om als provider niet onder te gaan aan prijsoorlogen. Dat het nu de grootste combine is met de meeste aansluitingen klinkt mooi, maar wat gebeurt er bij afzwakkende groei, die in de VS duidelijk in zicht is. Voorlopig neemt de groei van e-business en net-shopping de rol van aanjager op zich en gaat het ondertussen om miljarden omzet, maar veel van die omzet draait om de traditionele voordelen van postorderen boven winkelen, met name het ontwijken van sales-tax in de VS en de levering aan mensen die ver weg wonen en niet zo gemakkelijk even in de auto stappen. Of voor Europa de e-commerce doorzet is ook afhankelijk van de fiscale regelingen (btw) en of nationale overheden dit stuk zien als een gebied waarop ze (nog) kunnen concurreren. Gezien de haast om bijvoorbeeld Internet-gokken mogelijk te maken zouden stringente BTW-heffingsmaatregelen gemakshalve ook wel eens uit kunnen blijven en daaruit zou een stevige groei van e-commerce kunnen volgen. In Nederland moet de KPN/PTT het nog steeds hebben van overnames, autonome groei blijkt met experimenten als 'Het Net" en de Netbox niet te lukken. Domme marketing, vaak op de grens van het betamelijke, want waar houdt marketing op en begint kruisgesubsidieerde manipulatie? Gelukkig zijn er nog steeds overname-kandidaten, XS4all is nu toegetreden tot de WA/PI combine. Met behoud van eigen identiteit, zeker net zoals Planet Internet? Dat de oprichters hier de zakken vulden (met hun ooit uit Hacktic voortgekomen alternatieve aanbieder, de leden werden destijds afgekocht met een feestje in Paradiso) is te betwijfelen. Natuurlijk, er zullen wel enige miljoenen over de tafel zijn gegaan, maar reken even mee met de bekendgemaakte cijfertjes. Met een omzet van van 20 miljoen per jaar en 50.000 abonnees is dat 400 gulden per jaar per abonnee ofwel nauwelijks meer dan de 30 gulden abonnement per maand. Dat zou betekenen dat XS4all aan verdere activiteiten als site-faciliteiten, verkeer, advertenties, consultancy etc, bijna niets omzet. Dat verhaal klopt dus niet, en dat betekent ofwel veel minder dan 50.000 abonnees ofwel een hogere omzet. We denken dat het eerder om een lagere omzet, minder abonnees en een mager, misschien zelfs negatief bedrijfsresultaat gaat, een sterke afkalving door concurrentie van kabel-netters en dat er her en der flink wat schulden zaten. Als KPN meer dan 150 tot 200 per echte abonnee betaalde zouden de aandeelhouders daar maar eens vragen over moeten stellen. Natuurlijk leuk voor de Xs4All oprichters, misschien dat er nu wat meer echte innovatieve projecten kunnen komen. Er is wel weer een concurrent af (die ook weer veel tikken inkocht bij A2000), de strijd wordt steeds meer een kwestie van telco's (die de providers opkochten) tegenover kabelboeren.
Tikken tegenover bandbreedte, al zien we dat die bandbreedte bij de kabelboeren op rantsoen gaat. Door langzame modems of een plafond in de doorgifte van 100, 250 of 350 MB per maand probeert men het verkeer in de hand te houden. De prijs van 60 cent per MB boven de limiet kan een stevige tegenvaller zijn, wie bijvoorbeeld echt de volle 1,5 mbps van het A2000 net zou (kunnen) gebruiken, is zo'n 12 gulden per minuut kwijt. (1 Megabyte a 60 cent per 5 seconden). Dan stop je snel met Internet-telefonie of videovergaderen! Nu haal je dergelijke doorgifte-snelheden ook niet vaak, maar in een toekomstbeeld waarin video over het Internet een optie wordt, past een dergelijke tariefstructuur niet. Dan kost een film met 1,5 mbps (en dat is met MPG-2 toch nog niet eens topkwaliteit) een vermogen. De kabelboeren weten dat ook wel en werken aan eigen structuren (Chello) en netwerken. Als er tussen de kabelboeren onderling namelijk voldoende goedkope bandbreedte is kan men de dure verbindingskosten met het `vrije' Internet afsluiten. Door dan verder de doorgifterechten van de content goed te regelen en per kabelnet met mirrors te werken kan het Internet inderdaad video-on-demand gaan leveren. Wie dan buiten die (eigen) infrastructuur om toch een porno-video van een obscure USA- site wil halen of wil Internet-telefoneren, gaat inderdaad de prijs per MB betalen en dat koelt die handel snel af. Hoewel er allerwege wordt gespeculeerd over IP-telefonie (via het Internet bellen) valt ook daar uit te rekenen dat voor een acceptabele kwaliteit (en daarvoor is toch ook 20-30 kbps ofwel 1,2 MB per minuut nodig ofwel plm. 0,16 Megabyte) per minuut toch 9 cent is en dat is weer te vergelijken met het normale telefoontarief. Er zijn wel technische voordelen aan IP-telefonie en als de capaciteit er toch ligt kost het de telco ook veel minder dan die 60 cent per MB, maar er ligt een grens. Ook hier geldt dat wat je binnen je eigen net afhandelt veel goedkoper kan.
In ieder geval is duidelijk dat de OPTA nu snel met reguleringsvoorstellen van Internet op de kabel moet komen, mogelijk toegang door derden zal afdwingen, want we zien dat de kabelboeren hier aan de haal gaan met erg stevige prijzen, hun monopolie op breedband-Internet gebied is duidelijk te merken. In Amsterdam bijvoorbeeld krijgen zakelijke klanten van A2000 geen duidelijke tariefkaart, maar komt er een offerte die qua prijs en door de MB- limitering nogal tegenvalt.

L.S.