Millennium: het probleem gaat niet weg

Psychologie
Maar nog belangrijker is dat onze samenleving zo afhankelijk is geworden van de techniek dat zelfs kleine storingen daarin het vertrouwen in de stabiliteit ervan kunnen aantasten. De overspannen beurskoersen zijn daarvan maar een aspect, wie kijkt naar de onbeheersbaarheid van op zich kleine ongeregeldheden op lokale (rellen) en internationale schaal (Kosovo) en de soms overtrokken reacties daarop beseft dat de samenleving een kruidvat is dat gemakkelijk kan ontploffen. De blindheid van de beleidsmakers en militaire strategen rond die oorlog, waarbij Servi‰ toch overeind bleef en door zich niet te verweren de propaganda van de NATO ondermijnde mag een les zijn voor de Y2K-strategen. Kloppen hun inschattingen wel, kan men de burger ervan overtuigen dat hamsteren niet nodig is, dat je als pati‰nt geen extra medicijnen hoeft in te slaan.
Er zijn in de actualiteit genoeg aanwijzingen, dat de bevolking niet meer gelooft wat het van hogerhand wordt voorgehouden (en gezien de Bijlmer-enquete terecht) en ook wel inziet, dat als het fout gaat men niet in staat is adequaat op te treden. De recente opvlamming van de legionairs-ziekte (West-Friese Flora, Thermae 2000) zal ongetwijfeld ook bij de overheid tot het besef leiden, dat zelfs kleine storingen in b.v. het waterbeheer tot explosief gevaarlijke situaties kunnen leiden. De huidige strategie van bagatelliseren van het Y2K probleem en de actie beperken tot het aanpakken van de fysieke bug in computersystemen, fabricage etc. met nu wat noodscenario's voor bijvoorbeeld voedseldistributie en de zorgsector is riskant en ontkent mijns inziens psychologische reactie van de burger op onzekerheid en gevaar. Als je honderdduizenden vluchtende Kosovaren op je netvlies gebrand krijgt kruipt de onzekerheid omhoog en wie neemt dan eind 1999 niet wat extra voedsel, geld, medicijnen en wapens in huis? Vooral omdat ondertussen wel duidelijk is dat de rest van de wereld zich heel wat minder voorbereid op Y2K.

Is er een probleem?
De op zich effectieve activiteiten van het Millennium Platform met de nadruk op de aanpak van administratieve systemen en een top-down benadering die in ieder geval het bedrijfsleven en de overheid in actie heeft gebracht, heeft zeker het risico van grootschalige ontwrichting in ons land verminderd. Helemaal millennium-proof zijn we nog niet en er liggen nog wat lastige problemen, die vast nog last-minute inspanningen zullen vragen, maar we doen het relatief goed.
Toch ontkomen we niet aan een zekere impact, zelfs als er verder niets fout gaat. Niet vliegen, geen vakantie voor veel mensen, uitstel van nieuwe initiatieven, voorzichtiger investeren, het zal ook als er verder niets mis gaat z'n invloed hebben op de economie. Als Schiphol dicht gaat of op halve kracht draait, als Rotterdam de haven tijdelijk sluit en als er in januari geen recepties of grote feesten zijn wordt daarmee een hele keten van activiteiten be‹nvloed. Kijk eens naar Baan (en SAP), dat een soort voorproefje van de Y2K-paniek beleefde. Blijft men rustig zitten als duidelijk wordt dat b.v. Schiphol met al z'n keten-verbanden helemaal of deels plat gaat? Hoeveel mensen halen hun geld van de bank? Hoeveel bedrijven geven geen receptie, bonus, etc. en veroorzaken zo malaise in de horeca? Dat Albert Heijn eventueel wel bestand is tegen een zekere hamsterwoede is leuk om te weten, maar geldt dat ook voor de fabrikanten van noodkacheltjes, batterijen, radio's? Hoeveel malafide claims, niet betaalde facturen, inbraken, verduisteringen zitten uw leveranciers, afnemers, werknemers al te bedenken?
Zelfs als je het allemaal positief bekijkt en hoopt dat bijvoorbeeld gemiste omzet achteraf weer wordt ingehaald blijven er verliezen. Hoewel je nu hoort dat hotels en vliegreizen rond Y2K vol zitten, zijn de kleine lettertjes van de verzekeringspolissen hier de spelbreker. Dat reisverzekeraars de Y2K-risico's niet accepteren voor reizen naar exotische bestemmingen is duidelijk, maar ook wie een house-party op de Veluwe organiseert moet op de kleine lettertjes gaan letten. Wie vergoedt de schade als toch de burgemeester het gezien de inzet van politie, brandweer etc. maar afblaast? Wie gaat de WAO-aansprakelijkheid op zich nemen als werknemers in het buitenland in moeilijkheden komen. In kleine bedrijven zal ongetwijfeld het devies uitgaan dat men maar in de buurt moet blijven voor het geval dat er iets gebeurt, bij grote organisaties ligt dat moeilijker, de vakbonden maakten zich tot nu toe niet druk over Y2K.

Y2k-Import
Het grootste gevaar dreigt op dit moment echter van buiten te komen. Een ineenstortende economie elders als gevolg van een psychologische paniek of feitelijke technische problemen is erg gevaarlijk, we zijn geen eiland. Als het elders mis gaat komt onze export in gevaar, komen er millennium-vluchtelingen en zitten we met al die mooie investeringen in onze maag. Als Nederland 10 tot 20 miljard heeft uitgegeven aan Y2K, en inclusief de tijd die besteed wordt aan praten, vergaderen en particuliere voorbereidingen kan dat wel eens veel meer zijn, en het buitenland in bepaalde gevallen bijna niets, wat heeft dat voor gevolgen? Als alles ook daar toch goed gaat is het verloren geld en een deuk voor onze concurrentiepositie, maar is dat niet wat onwaarschijnlijk, te vaak hoor je toch dat men bij de Y2K-check wel degelijk reparaties en aanpassingen heeft moeten doen, die van vitaal belang waren.

Zekerheid is er niet
Veel daarvan is routinematig al opgelost, de PC's vervangen, databases doorgelopen, maar helemaal zeker zijn we nog niet. Er is op die manier voor Nederland misschien nog maar een betrekkelijk klein risico, dat echter door het geimporteerde probleem van buitenaf uiteindelijk tot een forse recessie kan leiden. Als Nederland de zaak 99% onder controle heeft, dan Duitsland 95%, maar Frankrijk doet veel minder, Turkije loopt misschien 50% risico en Oost Europa is nog kwetsbaarder. Hoeveel Polen staan hier binnen een paar dagen voor de deur als het licht daar uitgaat? Hoeveel ziekenhuizen bij onze EU-partners zijn slechter voorbereid en zullen ons vragen hun ernstige pati‰nten over te nemen? Hoeveel allochtonen halen hun familie naar Nederland voor het geval dat? Hoeveel van de acquisities van het laatste jaar (banken, AH, energiebedrijven) verergeren de import van Y2K-problemen elders? Hoe lang kunnen we zonder grote schepen wanneer die van de verzekering op zee moeten blijven? Er zijn honderden bankmensen handmatig op zoek naar de verdwenen Euro-miljarden geweest, is dat een training voor de Y2K-situatie? Hoeveel extra werk gaan notarissen krijgen aan testamenten, schenkingen etc. als de burger echt de Y2K-schrik krijgt?

Er is een probleem zelfs als er niets fout gaat
Natuurlijk wil men niemand onnodig ongerust maken, maar is men zelfs blind voor de gevolgen van de millennium-inventarisatie. Zelfs als er werkelijk geen bitje fout gaat: