De onderhandelingen over een eventuele schikking
in monopolie-zaak tegen Microsoft zijn begin april gestopt. Er bleef
rechter Thomas Penfield Jackson vervolgens niets anders over dan zijn
voorlopige uitspraak dat Microsoft schuldig is aan misbruik van monopolie-macht
in een definitieve uitspraak om te zetten. De volgende stap is een veroordeling
waar Microsoft vervolgens tegen in beroep kan gaan.
Maar de beurs reageerde wel met een forse
koersdaling. Microsoft werd in een dag $160 miljard minder waard. Over enkele
maanden komt de rechter met een vonnis, het procederen over de strafmaat (die
kan leiden tot gedeeltelijke opsplitsing in `baby-Bills' zoals bij
AT&T) kan zich vervolgens nog jaren voortslepen.
De door de rechter aangezochte bemiddelaar Richard
Posner heeft geen compromis kunnen bewerkstelligen tussen Microsoft en het
Department of Justice dat het softwarebedrijf namens 19 deelstaten aanklaagt
wegens monopolie-praktijken en machtsmisbruik. De rechter deed al in
november de toch verrassende (voorlopige) uitspraak dat Microsoft een monopolie
bezit (niet erg) en ook heeft misbruikt (wel erg). Vervolgens begonnen achter
gesloten deuren de onderhandelingen die uiteindelijk niets hebben opgeleverd. Bill
Gates liet weten dat Microsoft een eerlijk, redelijk compromis voorstond maar
dat de overheid concessies eiste die Microsoft niet met de aanklacht kon rijmen.
Het DOJ speelt de zwarte piet terug en zegt dat ze op de categorische onwil
zijn gestuit van Microsoft dat bij elk voorstel met een onwerkbaar
tegenvoorstel kwam.
Direct na het vastlopen van de onderhandelingen
kwam de rechter in een 43 pagina's tellende brief met zijn definitieve
bevindingen. De uitspraak luidt dat het softwarebedrijf zijn monopolie heeft
beschermd en proberen uit te bouwen naar andere markten (vooral de browser-markt)
met handelsmethoden die wel degelijk in strijd zijn met de anti-trust
wetten. De kern van de zaak blijft de oude aanklacht dat Microsoft met het
integreren van de Internet Explorer in Windows de browser van Netscape bewust
uit de markt heeft willen drukken. Dat betitelt de rechter illegaal. De emails
bewijzen dat het primair om het kapot maken van Netscape ging en niet, zoals
Microsoft altijd zegt, om een software-innovatie die ten goede komt aan
de consument.Het beruchte gesprek
waarin Microsoft Netscape een voor hen ongunstige marktverdeling voorstelde
ziet de rechter als een duidelijk poging een monopolie te vestigen. Opvallend
in de uitspraak is dat het afdwingen van exclusieve contracten met PC-fabrikanten
(die mochten geen Netscape of andere met Microsoft concurrerende software
meeleveren, onder het dreigement geen Windows meer te krijgen) minder op de
voorgrond treedt. Bij de getuigenverhoren kwamen er diverse bedrijven klagen
over dit soort praktijken. Dat Microsoft exclusieve contracten afdwong krijgt
van de rechter geen schoonheidsprijs maar illegaal is het niet. Het voedt
echter wel de algemene conclusie dat het softwarebedrijf en er in het algemeen
een agressieve en de vrije handel
belemmerende praktijk op na houdt. Daarbij spelen ook kwesties als het hoog
houden van de prijzen en het bevoordelen van sommige afnemers. Dat Microsoft
zijn marktpositie heeft ingezet om Netscape Navigator weg te drukken is
zonneklaar. Dat vindt de rechter ook van de dreigementen aan het adres van
Intel en Apple om niet door te gaan met ontwikkeling van concurrerende
multimedia-software. Tot slot heeft Microsoft de ontwikkeling van cross-platform
applicaties (Sun's Java) gefrustreerd door zelf met een Java Virtual Machine te
komen die alleen op het Windows-platform draait. Dat was in de ogen van
de rechter ook niet zomaar een welkome alternatieve technologie maar een
bewuste poging om ervoor te zorgen dat Java-ontwikkelaars alleen maar de
Microsoft Virtual Machine zouden distribueren.
Met deze uitspraak en over pakweg een half jaar
het vonnis is het eind van de zaak zoals gezegd nog lang niet in zicht. Veel
volgers verwachtten dat het vonnis zal uitdraaien op gedwongen maar niet echt
ingrijpende opsplitsing waarover jarenlang door-geprocedeerd kan worden. Microsoft
wil gedwongen opsplitsing in bedrijven voor besturingssysteem, kantoor-toepassingen
en Internet-software koste wat kost voorkomen. Het zat de laatste weken
meer op de lijn van een gedeeltelijke vrijgave van de Windows-broncode.
Een woordvoerder kondigde aan dat men tegen elk
vonnis in beroep zal gaan, ongeacht hoe dat uitvalt. `De uitspraak kwam niet
onverwacht. We geloven echter dat het rechtssysteem uiteindelijk in ons
voordeel zal beslissen en dat de uitkomst zal zijn dat we in staat zullen
blijven om innovatieve producten te ontwikkelen.' Men wil ook een versnelde
behandeling aanvragen zo gauw de rechter met zijn vonnis komt om snel in beroep
te kunnen gaan. Gates zei overigens dat Microsoft de onderhandelingen wel weer
wil voortzetten. Ook het Departement van Justitie is daartoe bereid maar blijft
bij het uitgangspunt dat Microsoft een straf moet krijgen die echt effect
heeft. Daarbij zou dan ook schadevergoeding kunnen komen voor partijen die de
afgelopen jaren teveel denken te hebben betaald.
Het is afwachten of de rechter dat een drastische
maatregel als opsplitsen zal besluiten. In de onderhandelingen van de afgelopen
maanden schijnt dat niet echt een optie te zijn geweest, de rechter lijkt
eerder aan een `gedragsverandering' te denken waarbij de vraag is wie dat dan
gaat controleren. Microsoft zal een zich jarenlang voortslepend proces niet
slecht uitkomen. De afgelopen twee jaar heeft, op wat negatieve publiciteit na,
niet echt onder de rechtszaak geleden. Dat de koers nu wel plots met 14%
inzakte is verrassend. Men hoopt wellicht ook op een overwinning van George Bush
jr. bij de presidentsverkiezingen in november. Met een republikein in het Witte
Huis komt er een nieuwe ploeg op het ministerie van justitie dat mogelijk wel
oren heeft naar een schikking waar Microsoft mee kan leven.
R.N.