Het NET blijft verrassen

Auteursrechten: Nuts of Pindakaas

Een slimme knaap heeft onder de naam GNutella (ja van de nootjes) een stukje software ontwikkeld, dat voor je op zoek gaat naar bepaalde files. Het zoekt aanpalende servers af naar wat je zoekt en die sturen die zoekopdracht dan weer verder, op die manier kun je snel bepaalde files, zoals MP3-muziek opsporen en binnenhalen. Dit gaat volgens een principe dat ten grondslag ligt aan de hele architectuur van het Internet en dan ook moeilijk is aan te pakken. Want dit soort zoeken inperken betekent ook dat search-engines geen data meer kunnen rapen en zelfs dat e-mail verloren kan gaan, de hele basis van het peer-level communiceren moet je dan aanpakken. Gnutella is in wezen een soort Gopher, een software-agent die voor je werkt en zich niets aantrekt van portals, grenzen, wetten en auteursrechten. Met Gnutella zou je in principe MP3-software kunnen ophalen, zelfs als die als een soort bewegende slang van server naar server overspringt en dus voor bijvoorbeeld de overheid of zelfs Internet-autoriteiten niet is te traceren.
Gnutella is een ernstige bedreiging voor de auteursrechthebbenden zoals muziekuitgeverijen, die net min of meer besloten hadden om dan maar zelf muziekfiles als MP3 te gaan exploiteren. Zelfs al zijn MP3-distributeurs als Napster.com nu wat voorzichtiger geworden, de muziekindustrie had wel in de gaten dat distributie van digitale muziek zo snel en handig ging dat het gedoe met CD's of tapes achterhaald raakte. Maar als dat ook kan zonder dat er enige controle is, zonder inkomsten voor de auteursrechthebbenden via slimme programma's als Gnutella of de reeks spinoffs in die richting (het is een open source programma zoals Linux) of wat er morgen op dit gebied weer bedacht wordt, dat is natuurlijk jammer.
Heel veel new economy plannetjes zijn gebaseerd op de spilfunctie van een portal, server of search-engine en als die omzeild wordt valt dat in het water. Er is een soort oerdemocratische tendens in het Internet, de vaders van dat systeem hebben een vergelijkbare rol als de founding fathers van de Amerikaanse Revolutie en de grondwetten van de USA. Een balans tussen de machten en een stevig stukje ingebouwde vrijheid, het "Don't Thread on me" uit die tijd steekt ook in Internet-structuren de kop op. Gelukkig maar, want anders werd het een grijze Microsoft/ CNN/AOL pulpzooi.
Maar aan de andere kant, auteurs en andere intellectuele rechten mogen niet helemaal ondergeschoffeld worden, niet door Gnutella en niet door pindakaas.nl.

Click of Clip
De juridische basis onder het hele Internet-gebeuren is nog steeds te vaag. Het ontbreekt aan definities, aan durf bij het onderscheiden van de soorten gebruik, aan durf bij wetgevers, aan durf bij de autoriteiten die bevreesd zijn dat maatregelen de "concurrentiepositie" van hun stad, regio of land zullen aantasten. BTW-wetgeving voor Internet-handel is er nog steeds niet, over een extra BTW-heffing op Internet-diensten wil men al helemaal niet denken, men laat het maar een beetje doorrotten, wat vage maatregelen rond een digitaal briefgeheim, kritiekloos aanhaken bij anti-encryptie trends vanuit de VS, het ontwikkelen van een eigen denkraam voor de digitale cyberspace gebeurt vooral niet hier, we wachten wel af. Dat het de Nederlander Hugo de Groot was, die met zijn werk over de Vrije Zee het fundament voor het Internationale zeerecht heeft gelegd, is blijkbaar geen inspiratie voor de juristen anno 2000.
Al jaren wordt er geneuzeld over de juridische kwesties, in hoeverre is wat op het Internet staat nu wel of niet onderhevig aan het auteursrecht en welk recht van welk land dan. Zelfs internationale conferenties op dit punt komen er nauwelijks uit, de vrije markt die wel bescherming wil van haar rechten staat hier tegenover de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van informatie-vergaring.
Een fundamenteel onderscheid tussen click- en cliprechten, zoals ik dat reeds jaren geleden bepleitte (zie http://net.info.nl) is nog steeds niet gemaakt, de aansprakelijkheid van providers, search-engines, servers, website-beheerders, e-mailers is nauwelijks geregeld, af en toe doet een rechter een uitspraak maar niemand weet precies waar-ie aan toe is. We missen de directe aansprakelijkheid van de anglo-saksische rechtstraditie, maar dat betekent ook dat we niet weten wie bijvoorbeeld de schade moet betalen als je provider een dagje platligt of je e-mail laat verdampen. Als iemand morgen de kabelnetten saboteert (een fluitje van een cent, even 220 volt erop en je buurt wordt heel rustig) en de Nederlander z'n Voetbal moet missen is de beer los, maar dat vrijwel alle providers geregeld dagen plat gaan en een vreselijk slechte service leveren kan wel door de beugel.

Internet-mode
In Den Haag hebben ze nu ook door, dat Internet bestaat en heerst er een ware Internet-koorts. Zonder veel inzicht in wat dat soort ingrepen bijvoorbeeld voor de computerbranche en retailers betekenen, dat het uitstrooien van subsidies, steunmaatregelen, belastinggrappen vooral marktverstorend werkt gooit men zich in de digitale waan. Zouden ze beseffen, dat we steeds afhankelijker worden van technologie en dat zelfstandig denken, een eigen mening vormen en menselijkheid in het algemeen geen baat hebben bij meer bits en bytes. De nieuwe economie, die niemand echt begrijpt maar waar we lekker over kunnen lullen en fantaseren, is in het verlengde van Internet de wonderolie, maar begrijpt men dat de missers daarin indirect door de burgers gedragen worden. ING verloor 800 miljoen aan Baan, er moeten miljarden aan institutioneel geld zoek geraakt zijn bij speculaties in World Online, UCP en andere ventures, moet dat uiteindelijk niet door de klanten worden opgebracht. Wil ING die 800 miljoen volgend jaar niet goedmaken in hogere tarieven, we hebben bij de Euro toch wel gemerkt dat met name banken graag wat onbetamelijke winsten binnenharken als niemand er op let. Ik heb het al eerder opgemerkt, maar de politiek gelooft graag de nieuwe nieuwe heiligen. Wat zullen ze zeggen als duidelijk wordt dat digi-blaters als Pieper, Brink en de Hond alleen maar met andermans geld dik doen, maar zelf nauwelijks iets inbrachten.
Het is typerend, dat ook overheden nog steeds de toegang en verspreiding van hun eigen informatie overlaten aan monopolisten zoals SDU die daar vet aan verdienen, aan Kamers van Koophandels die daar zoals bleek lekker mee gaan handelen en dat bijvoorbeeld de complete en actueel gehouden tekst van wetten zelfs niet eens intern voor de overheid beschikbaar is. In verkiezingstijd is vrijheid en openheid het motto, daarna sluit men snel de deuren, lastige vragen van journalisten worden pas via rechterlijk ingrijpen en dan nog niet eens altijd beantwoord. Dat leidt tot een cultuur van lekken en zaken doen met nieuwtjes, in feite manipuleren media en politiek elkaar ten koste van openbaarheid.
Linux, Gnutella en dat nieuwe (?) programma dat automatisch je favoriete websites op gezette tijden raadpleegt en je de resultaten (koersen/weer/TV programma's) op papier in handen geeft tonen iedere keer weer aan, dat Internet nog een fenomenale toekomst heeft, maar dat blindstaren op wat er nu is en dat extrapoleren erg gevaarlijk is.
Recreatief surfen, Push-technologie, portals en abonnements-providers kwamen en gingen, wie geld wil blijven verdienen op Internet kan beter een flexibele organisatie bouwen dan inzetten op wat nu de mode is en morgen misschien achterhaald.

Luc Sala