next -index- prev

Virtualisatie koopproces bedreigt binnenstad

Stadsverkrotting: een sluipende trend

Dit jaar is voor de gemiddelde store-front computerzaak niet al te best verlopen. Er wordt veel geklaagd, de dure dollar zit tegen, de afzet groeit niet en de marges zijn krapper. En wat de marktonderzoekers ook beweren over die al maar groeiende markt, in de praktijk zit 2000 niet mee. Vobis- franchisers redden het niet, Dynabyte gaat naar Dixons en dat kost vast ook wel wat outlets. Er zijn wel hele reeksen kleine zaakjes bijgekomen met een 'allochtoon' accent en er gaat meer grijsgoed via het bruine kanaal, maar je kunt zeker niet van een boom spreken.
Grootschaligheid, de oplossing van een paar jaar geleden, past niet meer in binnensteden. Dat zie je ook in andere branches, zo gaan de grote Virgin stores dicht, en de vraag is nu of er een soort anticipatie is op e-commerce. Winkelen is nog steeds in voor mode, kadootjes en de prullaria der decadentie, maar hangen er geen dreigende wolken boven de winkelstand? E-commerce, elektronisch bestellen, M-commerce, de aflever-economie, dat zijn bedreigingen waar serieus rekening mee moet worden gehouden. Dat komt bovenop de nu al merkbare effecten van torenhoge parkeertarieven en autoluwe binnensteden, sluipende ontvolking en het wegtrekken van niet-horeca bedrijfjes, in Amsterdam wordt het pretpark karakter van de binnenstad een serieus probleem.

Cyber-bedreiging
Wat je per brief, telefoon, fax of email kunt doen, heeft geen publieks-locatie meer nodig. Het begon met thuisbankieren en de vervanging van bankkantoren door flappentappers, maar het proces gaat door, hoeveel boekhandels, muziek-stores en computerzaken zullen er over vijf jaar nog zijn in de binnenstad. Terwijl de overheid steeds harder roept dat Internet en e-commerce zo essentieel zijn en daarmee de zakkenvullers van het niveau De Hond en Pieper kritiekloos napraten, wordt over de toekomst van de binnenstad in een cyber-economie nauwelijks nagedacht.
In Amsterdam doen ze hun best, wordt er met natuurstenen stoepen en gekleurde tegels gewerkt en de toeristenshops fleuren het stadsbeeld op, maar in Den Haag zie je de sluipende aantasting van de binnenstad veel duidelijker. Buiten de directe omgeving van het Binnenhof en wat dure winkelstraten zie je echt de verkrotting, de verslonzing en het invullen van leegstaande winkelpandjes met dubieuze fly-by-night uitbaters, groezelige eet-winkeltjes en waar het nog even kan, de formules van McDonalds, Kwantum-hallen en andere low-margin ketens. Zodra je buiten de paar dure straten komt wordt het rommelig, ongezellig, zie je ook grote kantoorgebouwen leeg staan en voel je direct dat de omgevingskwaliteit is aangetast.
In de Amsterdamse top-straten wordt het ook al steeds meer eenheidsworst, dezelfde modewinkels, schoenenzaken, ijszaken, pizzaboeren en fast food rakkers die in alle wereldsteden hun stempel op de winkelomgeving hebben gedrukt. Maar wordt er nog genoeg verdiend, is het autootje en toeristje pesten niet te ver gegaan. En in relatief nieuwe locaties als de Kalvertoren was het de koopzondag die redding bracht, anders had dat winkelcentrum het net als De Kolk niet gered. Een plek overigens waar geen computerzaak meer in zit, noch een bruingoed-outlet, omdat de bereikbaarheid voor auto's minimaal is. Zowel voor toevoer als voor de klanten die hun aankoop mee willen nemen is zo'n binnenstad-locatie niet meer zinvol als je grote monitoren, zware PC's en dergelijke aan de man wilt brengen. De paar laad/los plekken worden door een onnodig strafbeleid van de parkeerdienst niet meer benut door het winkelend publiek, dat de bonnenbusjes te zeer vreest (die pakken dus voornamelijk buitenlandse toeristen) of door de politie die haar voertuigen her en der neerplant, met als gevolg dat zo'n winkelcentrum een vrij eenzijdig aanbod krijgt. Vertier, winkelen als uitje, maar met huurprijzen boven de fl. 1000,- per vierkante meter moet er wel omgezet worden en dan moet je wel erg veel pondjes drop scheppen of ijsjes verkopen.
Je ziet wel pogingen om tegen de stroom in te gaan, de schaalvergroting en de uitbreiding van de koopervaring met 'n hapje, kopje koffie, zitje, lezing, optredens en 'n snuifje cultuur is bijvoorbeeld heel duidelijk bij boekhandel Scheltema op het Koningsplein in Amsterdam. Maar andere grootschalige winkels, zoals de Virgin stores, worden weer gesloten. Nu kun je CD's makkelijker via e-commerce verkopen en ze passen in de brievenbus, dus is de bedreiging duidelijker, maar Amazon.com en Bol.com maken duidelijk dat ook de traditionele boekhandel wordt bedreigd.
Het interessante van het Amazon.com model is daarbij dat men wel een hele nieuwe branche achter de website heeft opgezet. De boeken komen niet van een centraal boekhuis, maar worden van uitgever naar klant verstuurd. Vooral voor de zeldzamere titels zijn er vrij veel mini-bedrijfjes, die toeleveren in de Amazon.com formule. Maar het zijn niet alleen de banken en boekhandels, ook de reisbranche ziet de klap wel komen. Waarom nog in de rij gaan staan, terwijl iemand voor je op een computer iets uitzoekt of nog erger, via de telefoon met iemand anders praat die iets voor je uitzoekt. Internet-reisbureau's zijn in opkomst en de vliegtuigmaatschappijen zelf zijn daar bij betrokken, dus wat is de toekomst van het reisbureau in de binnenstad?
Wie even rondkijkt in het centrum van Amsterdam ziet dat daarmee heel wat winkelareaal vrij kan komen. Niet de allerbeste locaties, maar wat krijg je als ze wegtrekken? Nog meer paddo-shops, uitverkoop-outlets voor boeken of schoenen, er zijn niet veel nieuwe retail-initiatieven.
Coffeeshops, smart shops, DTP-zaakjes, Internet-café's, met uitzondering van het nieuwe easyEverything zijn het toch meest prutszaakjes, niet iets waar je voor naar de stad gaat. De internationale formules, vooral modezaken, hebben zich als een schimmel over de centra gelegd, maar die koek is een keer op. De buurtwinkels zijn allemaal Albert Heijns geworden, met een assortiment dat steeds exclusiever wordt en de speciaalzaken en traiteurs hebben verdreven. En ook Albert Heijn denkt na over e-bestellen en maakt zich op om haar outlets in te richten voor zeg maar dozen afleveren, op basis van bestellingen via telefoon, fax of email, en dan thuis afgeleverd. Als dat gaat aanslaan en met het steeds uitgebreider assortiment aan kant-en-klaar en semi-catering wordt het natuurlijk verleidelijk om weer thuis te gaan eten. Voeg dat bij een duidelijke vergrijzing, door de babyboom maar ook door de onbetaalbare prijzen voor huizen in de binnenstad, en de horeca mag zich ook zorgen gaan maken.
Donkere wolken dus voor de binnenstad en de middenstand, als de trend naar meer e-commerce doorzet. Het is verbazend dat bij alle studies naar de positieve effecten van informatica en de miljarden stimulering er naar dit soort negatieve effecten nauwelijks studie wordt gedaan. De reacties van bewindslieden in dit opzicht zijn bijna lachwekkend, Jorritsma weet niet meer te melden dat winkeliers dan ook maar een website moeten openen. Maar een aantasting van de binnenstad betekent wel waardevermindering van commercieel onroerend goed en daar is veel geld in belegd, ook geld van institutionele beleggers die toch een groot deel van onze collectieve welvaart beheren.

L.S.


© NetInfo