Dossier ICT steun

Hoe lang duurt het nog voordat er een groot onderzoek komt naar het effect van al die steunmaatregelen, twinning, belastingvoordelen en andere ICT promotie en vooral naar hoe dat geld is weggevloeid in de zakken van bepaalde consultants, bepaalde leveranciers en bepaalde vaandeldragers.
Over de effecten kunnen we in grote lijnen kort zijn. Het was de bedoeling de internationale concurrentiepositie van Nederland te verbeteren en tot een eigen ICT-industrie te komen. Dat is, en wie anders beweert gelooft in sprookjes, niet bereikt en zal ook niet bereikt worden. Er zijn geen toonaangevende Nederlandse ICT bedrijven meer (Getronics als Risseeuw's vlechtwerkje valt ook langzaam uit elkaar), de illusie van de kleine innovatieve starters is ook een luchtballon, op de Comdex of CES kom je Nederland alleen tegen als opkopers van partijen meuk, en op de CeBIT is er zelfs geen sprake meer van een 'Holland' presence.
Ondernemers die het op eigen kracht willen en kunnen doen hebben altijd huiver gehad voor de stimuleringsmaatregelen van de overheid. Een overheid die zelden wist waar het echt om draaide, maar braaf in de buidel tastte om leuk klinkende initiatieven te steunen met opdrachten, belastingmaatregelen of directe subsidies. Dat is niets nieuws, Tulip werd ooit van de grond getild door een complex van plaatselijke sugar-daddies omdat Den Bosch en Brabant zo nodig ook wat wilden betekenen. Daarmee kreeg Tulip de kans om een eigen koers te varen, heette het. Dat die koers neerkwam op heel lang net niet compatibele moederborden en eigenwijze engineering, had niemand in de gaten. De overheid, de banken en de rest van de maten die in het spiel zaten hielpen mee, Tulip kreeg een onevenredig groot deel van de PC-prive markt en groeide zich dood. De aandeelhouders uit het begin verrijkten zich, uiteindelijk betaalden de pensioenfondsen en institutionele aandeelhouders het gelag.
Heeft men geleerd van de fouten uit het verleden, van de onzin van PC-prive, van overheidssteun voor niet levensvatbare bedrijfjes, van het inschakelen van reeksen duurbetaalde consultants, adviseurs, van het luisteren naar zogenaamde experts als Roel Pieper, Maurice de Hond en Adam Curry. De Tweede kamer liet zich jarenlang adviseren door theoretici als Mulder, maar een website waar je makkelijk je weg kunt vinden in de politieke lulkoek heeft het niet opgeleverd.

Twinning
Een van de mooiste voorbeelden is wel twinning, het overplanten van wat hippe conceptjes uit Californië naar de polder. Het klonk mooi, Pieper was lang en welbespraakt en deed zich als venture capitalist voor, maar stak geen eigen centjes in twinning. Wel werd 'ie her en der commissaris, vast niet zonder een leuke beloning in belastingvrije opties, zijn naam alleen al was toch goud waard. Nationale en lokale politici vielen voor z'n praatjes, de Amsterdamse wethoudster Krikke (bij gebrek aan gewicht nu burgemeester van Arnhem) bijvoorbeeld zag het helemaal zitten en stak gemeentegeld in twinning. Ondertussen is de tussenbalans bedroevend, de twinning bedrijfjes zijn of gaan stuk en de lijst van techno-mislukkingen waar Roel Pieper de hand in had neemt dagelijks toe. Nu Xoip weer, maar Lernout&Hauspie, IsurfTV, RingRosa, General Magic zijn ook kruisjes en Lost Boys overleeft nog op z'n onroerend goed projecten maar heeft technisch gezien nog weinig laten zien, de jongens en meisjes fietsen nu vooral naar sollicitaties. Toch wordt Roel Pieper nog gezien als coryfee, is ondertussen hoogleraar in new economy bullshitting geworden en mag adviseren over onzinplannen als kilometerheffing (de benzineaccijns is toch een prima instrument). Ongelooflijk en als TNO dan door z'n praatjes heen prikt volgt er niet eens een publieke auto-da-fe. Maar misschien komt dat nog, een monsterproces tegen de zakkenvullers van de laateeuwse ICT-hype, het zou een puntje kunnen zijn voor Leefbaar Nederland.

Kan het anders?
Er zijn grote denkfouten gemaakt bij de hele ICT-stimulering en de belangrijkste is wel, dat men door initiatief A te steunen andere plannen in feite onmogelijk maakt. Concurrentie-vervalsing, een niet-level playing field in onvervalst Pieperiaans. Als je het ene startende bedrijf wel subsidie, flink wat onderbetaalde melkeniers en stagiaires, overheidsopdrachten en 'visibility' geeft, en andere niet verstik je het particuliere initiatief. De winnaars in de ICT-race werden zij die beter de weg wisten in de subsidiepotten, betere politieke netwerkjes hadden en meer hype wisten te generen. Nu hun luchtballonnen leeglopen, blijkt dat die anderen, met misschien wel goede technische plannen, ondertussen weg zijn, elders zijn gaan werken, een mobiele telefoonwinkel runnen of gewoon agent zijn geworden.
Het overheidsbeleid is in die zin geen stimulering, maar een rem geweest. De resultaten zijn duidelijk, Nederland is alleen in het aantal PC's per huis koploper. Dat kan best, want we zijn gewillige volgers, verzet tegen wat je dagelijks via de media krijgt opgediend is zeldzaam en heel vaak alleen maar een soort folkloristische beweging. Maar veel hardware zegt niet veel, veel gebruik ook niet, als je binnen de gebaande wegen blijft. Het gaat om `andere' plannen, om creatieve oplossingen, om initiatieven die nu eens niet nadoen wat elders al is voorgedaan, nu eens niet de newconomy of twinning na-aperij.

Content blijft king
Nu is het moeilijk om in algemene zin aan te geven wat wel en wat niet zinvol stimuleren is. Maar dat content op den duur meer toekomst heeft dan de vorm van de dag en dat oneerlijke concurrentie met overheidsgeld uit den boze is, zijn twee richtlijnen die in Nederland in ieder geval niet worden gevolgd.
Voor wat betreft content is dat erg duidelijk in het beleid van de overheid om de omroepen te blijven steunen. Lokale en regionale televisie bijvoorbeeld, toch wel een sector waar innovatie en content-creatie aan de orde is, worden niet opengegooid voor vrije concurrentie. Men maakt liever `staatsomroepen' in handen van de overheid, zoals TVNH en AT5. Met dikke miljoenen overheidssteun, in eigendom van de overheid en zo oneerlijk concurrerend met commerciële en onafhankelijke initiatieven, die deze strijd natuurlijk snel verliezen.
Jammer, maar kenmerkend voor een verkokerde overheid, die enerzijds denkt dat IT de wonderolie voor alles is, maar niet ziet dat het eigenlijk gaat om een veel bredere trend, waarbij kleinschaligheid in creatie eigenlijk meer ruimte zou moeten krijgen.

L. S.