Bijltjesdag in dot.con land
De rangen van de digerati raken uitgedund, de coryfeeën van de dot-com decade vallen een voor een door de mand. Waarom komt er geen monument voor de benadeelden (dat zijn we via de pensioenen bijna allemaal) en tot schande van het netwerkende gespuis, dat de net-ballon deed opgaan.
Niet alleen de ondernemers, maar ook de advocaten, adviseurs, consultants, de investment bankers en de venture-capitalists verliezen de glans van onaantastbare visionairs. Hun praatjes blijken loos, hun kekke fietsjes gebruiken de verloren zonen nu om te solliciteren, de businessplannen worden door de shredder gehaald. De bankiers met hun Armani-pakken en aspiraties om op de Quote-500 lijst te komen zie je nu in de Gouden Bocht nog wel gewichtig stappen, maar ze zijn samen met hun idool Jort Kelder tot een karikatuur geworden, de hofnarren van de keizer, die geen kleren aan bleek te hebben.
Ordinaire zakkenvullers, dat is hun rang in het tijdperk van het dot.com dweilorkest.
Het orkest speelt een treurmars en als blijkt dat ook de analisten van banken veelal vooraf al belangen hadden in de bedrijven die ze aanbevolen, dan verbaast dat niemand meer. Maar vrijwel iedereen zat in het spiel, iedereen was "friends en family", als VOP, BN of politicus prikte je een harinkje en een IPO'tje mee. Een mooi, maar nooit echt uitgezochte case is UPC, waar uitgelekte info uit de Amsterdamse gemeenteraad tot anders onverklaarbare koersstijgingen van enige miljarden leidde, maar de politici weigerden inzage te geven in hun eigen aandelenpositie. Dat een van hen als bankier de IPO van UPC begeleidde was geen reden om hem niet te laten stemmen (onder dwang, hem valt weinig te verwijten behalve een slappe rug). Dat een wethouder (nu natuurlijk elders burgemeester) een verhouding had met een directeur van het bedrijf waar mee onderhandeld moest worden, ook dat is nooit aan de grote klok gehangen. Maar ja, als je politieke voorman Melkert de EU voor een paar honderd miljoen kan foppen, dan wil je daar natuurlijk niet voor onder doen.
Er is een cultuur gegroeid waarin het slim is om een deal te maken, die niet helemaal kosher is, maar waar de boys en girls zelf wel beter van worden. Niet direct, maar uiteindelijk is de beloning voor wat onzinnige mega-plannen, musea, Betuwelijnen, nieuwbouwwijken, privatiseringen etc. natuurlijk toch een mooi baantje.
Zo boven, zo beneden
En hoe verbaasd zijn we dan als de burger er niet meer in gelooft, de stembus laat zitten en druk bezig is z'n eigen deals in elkaar te steken. Zwart, grijs, barteren, onderverhuren, parkeervergunning doorlenen, ziekenfondskaart doorgeven, er zijn heel wat trucs. Die Marokkanen hebben emotioneel wel een beetje gelijk als ze stellen dat hun onroerend goed appeltjes in Marokko niets zijn vergeleken met hoe de gemiddelde uitkeringstrekker in Amsterdam de zaak aanpakt (50.000 onbehandelde fraude-dossiers!).
En ook het middenssegment weet te incasseren, bij de banken bijvoorbeeld was het een sport om oudere en vaak niet zo heldere bejaarden even in de aandelen te praten, die klagen achteraf toch niet uit schaamte voor hun domheid. En makelaars, die de dot-com hausse ook leuk benutten, ook daar hoor je weer verhalen hoe men de prijzen wist op te drijven en daarmee indirect meehielp om ondernemingen naar een faillissement te helpen. Als je in Antwerpen een nieuwe 90 m2 appartement nog kunt kopen voor fl. 150.000, waarom moet dat in Amsterdam dan fl. 609.000,- zijn (IJburg). Makelaars, woningbouwverenigingen (de onbekende en ongecontroleerde zakkenvullers) manipuleerden de markt op ongekende wijze. De onroerend-goed prijzen bleven hoog toen de aandelenmarkt inzakte (het geld moest ergens naar toe en domkop Vermeend had box3 net klaar) maar die klap gaan we nu nog krijgen. Clubs als de NVM, onderhand toch ook wel als marktmanipulatief monopolie te kenschetsen, hebben een bedenkelijke rol gespeeld. En klachten over oplichting door NVM-leden, nee mijnheer we zijn er voor de leden, niet voor de klanten!
De megalomanie
Het is eigenlijk ongelooflijk, hoe in tien jaar tijd de moraal en de ethiek van het zakendoen, de politiek en de burger is weggezakt. Vul je zakken, gebruik je marketing macht, streef naar monopolie en of dat nu wel of niet mag, dat zien we later wel. Het begon allemaal met de KPN, die gingen al voor de privatisering als een gek om zich heen slaan, reisbureaus, PC-winkels, onderhoud, telebankieren, verzekeringen, de diversificatie op kosten van de telefoonabonnee was enorm. De PTT/KPN spreidde haar vleugels uit op gebieden, waar ze eigenlijk helemaal geen charter voor had, maar de politiek (in afwachting van ook een leuk baantje) stond aan de zijlijn te juichen. Ondernemersgeest, de nieuwe concurrentie, alles kon (en niets lukte).
Een hele Internet-industrie werd via valse concurrentie kapotgemaakt of opgeslokt, bijna misdadig ging Dik in de slag met wat misschien het echte potentieel was op IT-gebied, de kleine hacker-branche. En nu zitten we met een bedrijf, dat zich overat, al dat moois weg moet doen en ondertussen is er geen levensvatbare telecom of IT branche ontstaan, maar wat grootkapitalistsiche conglomeraten die zichzelf moeten opeten.
Maar de KPN aanpak bleef niet beperkt, iedereen ging in de diversificatie, de Vitesse belangen van Nuon zullen we ons misschien blijven herinneren, maar wat is er gerommeld. Iedereen wilde meedoen, alleen of lekker samen zoals in Spott.nl maar hoeveel waanzin-initiatieven werden er niet met goed geld van aandeelhouders op de rails gezet? Uitverkoop, privatisering, monopolies in de media, en hoeveel goede Nederlandse bedrijven zijn we ondertussen kwijt? Een hele telecommunicatie-industrie (PTI) verdween in het spoor van de technisch onzinnige ISDN-generatie die ons land tientallen miljarden heeft gekost. (En ik wil graag getuigen voor een enquête-commissie die dit onderzoekt, ISDN was een mega-scam waarin Philips, PTT, Siemens en de politiek (Smit-Kroes-Peper) elkaar dekten.
AF: Scoot, Spott, Letsbuyit, Easyeverything
Ondertussen zien we de resultaten, vrijwel alle grootschalige initiatieven op IT en Internet-gebied zijn onderuit, de aandeelhouder betaalde het gelag, maar ook maatschappelijk zijn enorme sommen verspild. Concurrentie-vervalsing, overheidsstimulering daar waar het bedrijfsleven juist behoefte had aan een open markt, manipulatie, aanbestedingen en opzetjes, halve privatiseringen die concurrentie buitenspel hielden, sla de kranten er maar op na.
Hier draagt de politiek in haar blinde vertrouwen in IT-stimulatie een duidelijke verantwoordelijkheid. In vergelijking met andere Europese landen stopte Den Haag veel meer geld in IT en nu dat instort en Nederland ook in Europees verband koploper is in inflatie en stagnatie is het Den Haag te verwijten.
Natuurlijk, de EURO, het domme belastingplan van Vermeend en de millennium-hype spelen ook een rol en het is niet alleen de Haagse politiek die zich in Internet vergiste. Maar het was wel die Haagse politiek die Nederland tot voorloper in de privatisering maakte. Het was de huidige VVD minister de Grave die KTA aan UPC verkocht op basis van een zodanig slecht, commercieel belabberd en juridisch ondeskundig contract, dat UPC daarmee als voortrekker van de digitale TV golf in Europa en daarmee de hele wereld aan de gang kon. Het was de Amsterdamse politiek die de deur openzette en naar geen redelijke kritiek wenste te luisteren. Nederland speelde wel degelijk hier en daar een sleutelrol, Philips bijvoorbeeld werd nooit een strobreed in de weg gelegd om bijvoorbeeld breedbeeld-TV te manipuleren met als gevolg dat we daar op Europees niveau nog niet aan toe zijn.
Domino-stenen
Het is onbegrijpelijk en langzamerhand bijna misdadig dat de politiek niet serieus op de zich voltrekkende crisis ingaat. Leuteren over de verdeling van miljarden aan overschotten, terwijl de economie om ons heen instort, de werkelijke inflatie de pan uitrijst en het bedrijfsleven al lang de stormvlag hees. Hoe kunnen mensen als Kok, Vermeend, Zalm hier nu aan voorbij gaan, en waar is Jorritsma als minister van economische zaken eigenlijk mee bezig. Nog leuk wat stompzinnige IT-promotie zeker, nog wat duurbetaald onderzoek door deze of gene consultancy waar ze zelf later een baantje ambieert, grotendeels onzin dus. In haar visie moest iedere middenstander maar een website nemen.
De hele zaak hangt aan elkaar, als de Internet-collapse echt duidelijk wordt, de arbeidsmarkt dus instort, daarmee de huizen- en kantorenmarkt een klap krijgen en uiteindelijk iedereen de broekriem moet aanhalen, dan is het te laat. Dan weet de politiek van niets, dan is het de wereldwijde economie waar we in meedraaien, dan ligt de schuldige op het kerkhof.
Nou ja, op het kerkhof, we hebben natuurlijk wel wat zondebokken. Maurice de Hond, Nina, Pieper, maar ook wel wat journalisten zoals Kelder wiens boterham dubbel besmeerd werd en door hun geblaat de hype vooruit hielpen. Politici als van Boxtel zijn natuurlijk ook wel door de mand gevallen, maar blijft het bij meer dan wat gezichtsverlies?
Tot ieders verbazing blijkt Nina Brink toch de dans te ontspringen, volgens de rechterlijke uitspraken tot dusver is er bij de beursgang niets fout gegaan, in ieder geval niet op het conto van La Nina, nu ook weer bekend als LaDOT. Maar dat Ladot ook niet erg zindelijk te werk gaat door degenen die via Freehosting een net-naam wilden registreren nu onder dreiging van doorverkoop toch geld uit de zak te kloppen, is misschien een teken aan de wand. Mevr. A.k.a. Brink overleeft, met een flinke buidel en zal ongetwijfeld haar talent voor recombinatie-busines (want dat heeft ze) goed kunnen gebruiken in de huidige chaos van omvallende bedrijven en bedrijfjes.
Na de zondvloed
De grote klap moet nog komen, we zitten nog in de aanloop naar de echte crisis. We zien al dat bijvoorbeeld de reclamewereld zwaar getroffen is, maar dat de onroerend goed magnaten op een of andere manier de illusie in stand weten te houden, dat die markt nog niet instort. Ijburg in Amsterdam leert anders, maar komt blijkbaar niet in de statistiek.
De vraag is nu wat er na de zondvloed komt. Wie gaan overleven, welke software, welke hardware zal na de grote ontnuchtering overeind blijven. PC, Internet, mobieltje, natuurlijk zullen ze blijven, maar wie gaat ze kopen, wie gaat ze gebruiken.
De enorme pensioenreserves in ons land krijgen nu forse klappen, maar gaan nog verder onderuit als de huizenmarkt terug gaat lopen (demografisch onvermijdelijk), wie koopt dan nog super-notebooks of Adobe software?
Ik heb het al eerder opgemerkt, maar de nieuwe, allochtone Nederlanders zijn waarschijnlijk als groep het beste bestand tegen een serieuze economische en sociale crisis, voor hen is armoede en ontbering geen ver visioen maar vaak nog recent beleefd. In de grote steden hebben we al jaren bijna volledig " zwarte" scholen, dat betekent dat ook de arbeidsmarkt en de consumenten-markt de komende jaren grotendeels "zwart" zal zijn. En daar zien we de KPN, Albert Heijn, de grootbanken en de overheid eigenlijk nauwelijks rekening mee houden. Als er nog een markt overblijft, moeten we in die richting kijken!
Ir. L. Sala