Lang leven de accu's

Zonder accu's geen portable apparatuur. Er zijn vele soorten accu's, maar de gebruiksduur valt doorgaans tegen. Tijd voor tips om accu's langer te gebruiken en snel weer op te laden.

Het principe van een accu is eenvoudig: zet een chemische of metaalverbinding onder stroom waardoor deze door een elektrochemische reactie wordt opgeladen. Bij gebruik gaat de opgeladen toestand door afgifte van de voedingsspanning weer geleidelijk over in de oude ontladen verbinding. De duur van stroomafgifte wordt de capaciteit genoemd en wordt gemeten in milli-Ampère-uur (mAh) of Ampère-uur (Ah). In tegenstelling tot chemische batterijen is de stroomafgifte bij accu's gedurende de hele gebruiksperiode constant. Bij chemische batterijen daalt de spanning langzaam maar zeker en zal bijvoorbeeld een elektronenflitser van een digitale camera er steeds langer over doen om op te laden. Accu's blijven tot op het laatste moment de volle spanning afgeven en stoppen abrupt als ze leeg zijn.

Accutypen
Een accu wordt gespecificeerd door zijn samenstelling (de gebruikte oplaadbare verbinding) en fysieke afmetingen. De drie belangrijkste oplaadbare accutypen:

Nikkel Metaalhybride-accu's (NiMh)
Deze accu is populair bij digitale fotocamera's, portable audio, draadloze telefoons, zendapparatuur en de oudere notebookgeneratie. NiMh is relatief goedkoop, leverbaar in een behoorlijke capaciteit en slijtvast (tot ruim 1000 keer opladen). Er is geen geheugen-effect (wanneer niet gebruikt lopen de accu's niet langzaam leeg);
LithiumIon-accu's (Li-ion)
Dit type accu is krachtig en wordt voornamelijk toegepast bij stroomslurpers zoals notebooks, een aantal digitale fotocamera's en camcorders. Helaas zijn deze accu's behoorlijk duur (reken op 120 euro voor een reserve notebook-batterij). Er is geen geheugeneffect;
NikkelCadmium (NiCd)
De oudste generatie, relatief goedkoop en in zware capaciteiten leverbaar. Er zijn twee bezwaren: Cadmium is giftig en de verbinding lijdt aan een geheugen-effect. Wordt de NiCd-accu te snel herladen (d.w.z. als deze nog meer dan 25/30% van de capaciteit heeft) dan lopen de prestaties terug. De accu onthoudt als het ware dat hij toch wel weer bij 25% van de capaciteit herladen wordt. Bij de nieuwere typen NiCd-accu's is dit geheugeneffect minder.

Passende accu's
Accu's worden in verschillende afmetingen en voltages geleverd. In een elektronisch apparaat moeten enkel accu's met de juiste afmetingen worden geplaatst. Anders raakt de behuizing beschadigd of ontstaat storing door een verkeerde spanning. De bekendste accu-maat is de zogenaamde 1,2 V penlight of potloodcel (AA). De penlight is favoriet bij digitale fotocamera's, portable audio, PDA's en rekenmachientjes. Er is ook een kleinere AAA-variant die o.a. in zakradiootjes, voice-recorders en draadloze hoofdtelefoons wordt gebruikt.
Er worden ook accu's op maat gemaakt. Omdat het geen standaard-accu's betreft is de gebruiker afhankelijk van de fabrikant. Die rekent nogal eens stevige prijzen voor een tweede of vervangende accu. En nog erger: bij de constante vernieuwing van bijvoorbeeld notebooks is er de kans dat er straks geen vervangende accu meer te krijgen is. Tip: schaf bij aankoop altijd direct een reserve-accu aan;
Tal van handy-shops, AV-ketens en postorderbedrijven als Conrad Electronics leveren goedkopere reserve-accu's voor vrijwel alle gangbare modellen

Laden maar
Een accu moet voor optimaal gebruik eerst opgeladen worden. Zorg ervoor dat de lader past bij het gebruikte type accu (ieder type heeft een eigen laadstroom). De meeste laders voor penlights kunnen ook Monobloks opladen. Tussen NiCd en NiMh is vaak te schakelen (één type per oplaadsessie). Er zijn ook 'slimme' laders die de accu optimaal opladen en eventuele slijtage door geheugeneffecten teniet doen (deze categorie laders is wel duurder). In een aantal gevallen (bij notebooks en sommige camera's) moet de accu in het apparaat zelf opgeladen worden. Sommige apparaten zijn tijdens het laden niet te gebruiken.
Het opladen van accu's duurt al snel 3 tot 16 uur. Wanneer de gebruiker nog niet klaar is of verder wil, moet gewacht worden. Een reserve-accu is dan de beste oplossing. Er zijn echter ook snelladers die in een uur de accu opladen. Iets duurder, maar minder wachttijd.

Energiebeleid
Om een optimale gebruiksduur uit portable apparatuur te halen moet op het volgende worden gelet:

Koop een energiezuinig model met voldoende capaciteit;
Behandel de accu's met zorg, netjes opladen, niet laten vallen, contacten schoonhouden en niet oververhitten;
Gebruik de energiebesparende mogelijkheden die het apparaat biedt.

Hiermee valt al een 25-30% langere gebruiksduur per acculading te winnen.
Fabrikanten moeten in hun specificaties aangeven hoe lang met een standaard acculading gedaan kan worden. Deze richtlijnen zijn vaak veel te optimistisch. Notebook-accu's gaan tussen de anderhalf en drie uur mee. Hoe zwaarder de computer (kloksnelheid van de CPU, stroomverbruik van het TFT-scherm en harddisk-activiteit) des te eerder de accu leeg is. Let daarom bij aankoop van elk accu-gevoed apparaat op hoe energiezuinig het is. Bijvoorbeeld een notebook met de energiezuiniger mobiele Pentium in plaats van desktop-CPU (al maakt het al niet veel meer uit). Pas hier de aanschaf van een eventuele extra accu en de eigen werkwijze op aan. Zeer lichte notebooks kunnen nooit een zware accucapaciteit hebben.

Swappable bay, SpeedStep
Sommige notebooks bieden een zogenaamde swappable bay waarin een extra accu gestoken kan worden. Soms moet dan een ander device verwijderd worden. Beter is het een notebook te kiezen met een extra bay voor een aanvullende accu. Daarmee wordt het notebook uiteraard wel groter en zwaarder.
Het energieverbruik in stappen laten gebeuren kan bij de mobiele microprocessoren (zoals de mobiele P4 met SpeedStep-techniek) een flinke stroombesparing opleveren. De CPU past dan de kloksnelheid aan de gevraagde berekeningen aan. Vergt een bepaalde berekening een lage kloksnelheid dan neemt de mobiele CPU gas terug. Op een lagere kloksnelheid wordt aanmerkelijk minder energie verbruikt en gaat de acculading langer mee. Behalve bij de Mobile P4 en Athlon processoren is deze technologie toegepast bij VGA-kaarten (ATI en nVidia).

Zuinig werken op de notebook
Nu wat tips voor zuinig werken op de laptop.

Kies een energiezuinig operating systeem zoals Windows XP. Windows '98 heeft veel meer moeite om het energieverbruik te beperken;
Stel de helderheid van het TFT-scherm niet te hoog af. Stel in dat na één tot twee minuten zonder muis- of toetsactie het scherm gedimd of geblankt wordt. Het kijken van DVD's op een notebook kost veel stroom;
Zet de hard disk in de slaapstand als die niet wordt gebruikt;
Beperk het gebruik van draadloze netwerkverbindingen. Draadloze LAN zenders slurpen stroom. Infrarood-poorten verbruiken een stuk minder);
Beperk het aantal grafische berekeningen;
Neem extra geheugen (minimaal 256 MB en liefst 512 MB), dat bespaart op schrijfoperaties naar de hard disk en kan berekeningen versnellen;
Zet het ingebouwde power management (Battery Optimized Mode) van het systeem aan;
Sluit niet-gebruikte programma's altijd af, want deze vragen toch om CPU- en HD-activiteit;
Sluit geen onnodige USB- en FireWire-devices die stroom afnemen aan;

Verder belangrijk: Onderhoud van accu's verlengt de levensduur aanzienlijk. Bij alle accutypen wordt eens per drie maanden een totale ontlading aangeraden. Gebruik een speciale reconditionerende acculader of de daarvoor geëigende modus van het besturingssysteem op de notebook. Het is de bedoeling dat door veilig ontladen en het daarna weer volledig herladen de accu wordt ververst. Enige slijtage valt op den duur echter niet te vermijden. Ga voor het driemaandelijks onderhoud in Windows XP naar het Control Panel, Performance en Maintenance, Power Options en Alarms. Zet vervolgens het Low Battery Alarm en Critical Battery op No Action. Trek de accu nu leeg door het notebook met een helder TFT-scherm op volle toeren te laten draaien. Is de accu leeg, laadt deze dan weer volledig op en zet het alarm weer aan. Succes en lang leven de accu's!

U.S.