De overheid gaat vooruit
Het bijzondere is dat open source in vele landen wordt bejubeld en dat diverse overheden daarbij het voortouw nemen. Het zijn niet de IT managers, IT leveranciers of de multinationals; de meeste initiatieven komen van lagere- en hogere overheden. IBM heeft al jaren geleden, na de samenwerking met Microsoft (OS/2 begin jaren negentig) Linux op nummer één gezet dat heeft ze bij grote bedrijven en de overheid bepaald geen windeieren gelegd. Waarom kiest de overheid voor open source, terwijl ze vaak bekend staan om een behoudendheid?
De overheidsinstanties in Nederland en daarbuiten zijn zich in de loop van de tijd bewuster geworden van het belang van automatisering. Processen, communicatie met de burger, kunnen sneller en beter worden beheerst en gestuurd. De overheid voelde zich vaak een gevangene van de automatisering en vele projecten zijn de mist in gegaan. Het (niet)koppelen van verschillende communicatiesystemen in het politieapparaat is daar slechts één voorbeeld van. Met het toegenomen vertrouwen in de IT kwam tegelijk het wantrouwen en de onrust, met name door veiligheidslekken. Dat is echter gewoon geworden, iedereen heeft er mee te maken, het zal er wel bijhoren. De werkgever denkt daar duidelijk anders over. Microsoft heeft van het begin af een grote vinger in de pap gehad, aanvankelijk met soepele upgrade-regelingen en redelijke prijzen. Een groot deel van de wereld werkt immers met Windows en zal dat blijven doen. Velen noemen dat een monopolie-positie, of dat terecht is valt te bezien, want er zijn inmiddels legio andere mogelijkheden. Alleen wie durft als eerste die zelf te onderzoeken en te gebruiken? Juist, de overheid, de behoudende instantie bij uitstek.
Economie helpt een handje
Onder de economische druk zoeken overheidsinstanties naar een alternatief voor de telkens oplopende software prijzen en ingewikkelde wordende licenties van Microsoft en men hoort dat er ergens een OS bestaat dat vrijwel 'gratis' is.
In Azië, bijvoorbeeld Thailand, is het een zeldzaamheid als bij de overheid voor een softwarepakket wordt betaald. Om tegemoet te komen aan de wens van Amerikaanse fabrikanten werd in 2002 vergaderd over hoe het verder zou moeten gaan. Microsoft stelde een fikse korting in het vooruitzicht en een soort 'algemeen pardon'. De sancties van de BSA zouden daarna flink worden opgeschroefd. Dit bleek een averechts effect te hebben en de overheid besloot na anderhalve maand om GNU/Linux software als standaard in kantoor en overheidsgebouwen te kiezen. Daarmee voldeden ze in een klap aan twee behoeften: 1) de software werd legaal en 2) de prijs was miniem bij aanschaf upgrades. Microsoft heeft dit scenario zich in meer landen zien herhalen. Peru, Brazilië, Duitsland, Spanje, Zuid-Afrika, Japan, Noorwegen, Zuid-Korea, China en nu ook Australië en Nieuw Zeeland. India was ook zo'n land waarbij eind 2002 Bill Gates (met miljoenen om IT-ers op te leiden in de wereld van de Windows-software) en Richard Stallman (oprichter van het GNU project dat in 1984 werd gelanceerd) India nota bene in dezelfde week bezochten. Stallman kwam met lege handen. Het doel van GNU ('General not Unix'): ontwikkelen van een 'free' operating systeem plus programma's. GNU is 'free software', waarbij het iedereen vrij staat om te kopiëren en opnieuw te distribueren. Het is ook toegestaan om veranderingen aan te brengen, mits aan een aantal voorwaarden is voldaan. De Vrije Universiteit Brussel (VUB) heeft in september 2003 een eredoctoraat aan Richard Stallman uitgereikt. India dacht ruim vijf weken na en koos uiteindelijk voor open source, waarbij andere systemen niet werden uitgesloten. China en Zuid Korea voeren ook een dergelijke politiek, alleen radicaler, men wil een 'eigen' OS ontwikkelen dat gebaseerd is op Red Hat, dat in China tot 'Red Flag' is gedoopt. Andere operating systemen worden wel gedoogd, maar dienen apart bij een overheidsinstantie te worden aangevraagd, waarbij moet worden aangetoond dat het 'echt' nodig is.
Europa en open source
In Europa wordt druk onderhandeld met de grote leverancier Microsoft en er komen forse kortingen los. In Brussel en München is men open source gaan gebruiken. In Rheinland Pfalz zijn negen grote Duitse steden bezig om open source software toe te passen. In Denemarken schakelden onderwijsinstellingen massaal over op Sun StarOffice 6.0. De overheid krijgt van Sun een Internet-server om de downloads mogelijk te maken. Duitsland is druk bezig met het gebruik van het Duitse SuSE, evenals Mandrake (Frans) en Red Hat (Amerikaans). De Fin Linus Thorvalds heeft met zijn Linux-kernel de wereld kortom op zijn kop gezet. In 1991 maakte hij zijn eerste programma (met het door een Nederlander gemaakte Minix als basis) en stelde dat op Internet voor, en toen begon het te lopen en te werken, over de hele wereld. Gewoon als hobby en voor de fun, zoals hijzelf altijd heeft gezegd. Dat bleek belangrijk op het moment dat hij bijvoorbeeld Steve Jobs ontmoette, die dacht dat Linus en Linux wel te koop zouden zijn. 'Ik doe het alleen voor de fun, het is dus niet te koop en dat zal zo blijven" aldus Torvalds.
Weerstand
Microsoft is druk in de weer om overheden kortingen te verschaffen en zelfs de kroonjuwelen (broncode) te leen te geven. Een voorbeeld: Thailand wilde de bevolking meer PC minded maken. Open source bleek een uitdaging. Microsoft wilde kostte wat het kost meedoen in dit project en deelde al zijn verkoopprijzen door tien.
De controverse over aanscherping van softwarepatenten in Europa speelt bij dit alles een negatieve rol. Het zou niet goed zijn voor de kenniseconomie en open source software als deze wet zou worden aangenomen. SCO speelt een negatieve rol in de besluitvorming over open source door het aanklagen van IBM (wegens gebruik van Unix-code in Linux) en intimideren van andere Linux fabrikanten en gebruikers. Jammer dat MS veel geld in SCO heeft gestoken om de open source en Unix gemeenschap dwars te zitten. Het ligt namelijk in de verwachting dat Microsoft over niet al te lange tijd zelf met een Windows OS/4 op de proppen komt met als kernel Linux.
Dealers en IT-ers klaar voor Linux?
Voor Nederland is het antwoord op deze vraag in eerste instantie negatief. Bij Internet-providers is al veel kennis opgedaan met 'headless' Linux-machines die heel stabiel werken, een enorme load aan domeinen aan kunnen. In Duitsland zou het grootste datacenter (zes verdiepingen bij 1&1 in Karlsruhe) vrijwel alle servers op Debian gebaseerde Linux hebben draaien. In Nederland is dat waarschijnlijk Pink Roccade. Het maken van clusters en grids bij onderzoeksinstanties, die onder open source draaien is inmiddels een gigantische uitdaging, omdat de rekenkracht toeneemt bij een fractie van de prijs van een mainframe.
Het aantal Windows-systemen is in de lage landen zo massaal ingeburgerd dat in elke straat wel een aantal 'Windows specialisten en adviseurs' te vinden zijn. GNU/Linux specialisten zijn veel geringer in aantal. Een dergelijk fenomeen zie je ook bij Apple, met in de VS een dominerende rol van de fabrikant zelf in het verkoopproces, computerdealers zijn in de Verenigde Staten en Europa op een zijspoor gezet en zo ging een belangrijk kennispotentieel verloren. Het gevolg is dat de verkopen achterblijven en de 'specialisten' op dit nice-Apple-platform ver in de minderheid zijn ten opzichte van die van het Windows platform. En van de 'specialisten en adviseurs' zal het moeten komen, waarbij Apple en Linux beiden het voordeel hebben van de 'Unix'-achtergrond. Bij Apple met OSX is dat 'free BSD' met de Mach microkernel (niet-vrij). Linux heeft zijn eigen uitgebreidere grotere kernel, die echt vrij en open is. AMD en Intel vechten elk ook voor hun deel van de Linux taart. HP heeft wereldwijd afzonderlijke Linux afdelingen opgezet.
Linux en de GNU open source programma's en systemen zullen moeten worden gedragen door een groter aantal specialisten en technici. De drie grootste leveranciers van een distributie (Red Hat, SuSE en Mandrake) doen er alles aan om de grote massa voor zich te winnen. De nieuwste pakketten van deze drie laten duidelijk zien dat ze op het goede spoor zitten, om een vriendelijk systeem voor 'de grote massa' te brengen.
Inl. www.osplatform.nl,
www.desktoplinux.com
R. Goudschaal