2003: geen best jaar

Het zat niet mee in 2003, de door beursgoeroe's en politici beloofde opleving van de economie is uitgebleven. 2003 zal het jaar blijven van de Oorlog tegen Irak, de arrestatie van Saddam en de dip van de dollar. De economie bleef kwakkelen, AH was niet langer het snoepje van de beurs, de Balkenbende zorgde voor goede baantjes voor zichzelf en Linux blijft een open bron van speculatie. Office 2003 was geen verrassing en dat Apple met de iTunes Music Store pas ging scoren nadat het ook voor Windows bruikbaar werd onderstreepte alleen maar dat Jobs echt een andere richting moet inslaan. Er werden volgens de betweters meer computers verkocht, maar tegen lagere prijzen en drastisch lagere marges, ook geen vetpot dus. Internet is een leuk verkoopkanaal voor Dell en de Kerstman, maar voor de rest verdient er bijna niemand wat aan, ook de providers niet die elkaar de tent uit concurreren met steeds lagere ADSL-tarieven.
Het goede nieuws is misschien dat we ook niet verder zijn weggezakt en dat we zelfs wel weer wat uit het dal klimmen, maar dat is een schrale troost. Zeker voor de IT-sector, want daar ging het relatief nog slechter, zowel de bedrijfsmatige toepassingen van de computer als de thuisgebruiker hielden de hand op de knip en vrijwel alle bedrijven rapporteren slechte resultaten. Sommigen kochten, ten koste van de marge, nog wat marktaandeel, maar in het algemeen was het triest. En dat vinden vooral de kleine ondernemers, zoals blijkt uit wat de Vereniging Kamers van Koophandel verwacht, namelijk dat de economie in Nederland pas in 2005 weer aantrekt. Voor 2004 blijft het beeld dus somber.
Nu doen de banken ons geloven, dat met wat ambitie het allemaal nog meevalt en zien we zelfs weer adviezen om toch maar weer aan de beursroulette mee te doen. Nu instappen, want de trein gaat weer rijden, roepen ze. Dat zijn vooral adviezen van clubs die daar geld aan verdienen, er zijn gelukkig ook adviseurs als Rienk Kamer, die waarschuwen voor nog meer tegenwind, omdat de Amerikaanse economie zo instabiel is. Te veel schulden, te weinig echte innovatie, oorlog als lapmiddel voor een zwak economisch beleid, met haar steeds zwakkere handelsbalans is de VS kwetsbaar. De steeds verder wegzakkende dollar onderstreept die trend, maar veroorzaakt ook nieuwe problemen elders.

Maar de beurs dan?
De optimisten wijzen nu natuurlijk op de beurs en geloven dat allerlei indexen een echte graadmeter van de economie zouden zijn. En in zekere zin is dat waar, als je de Amsterdamse beurs zou geloven doen we het nu stukken beter en gaat het de goede kant op. De AEX is tenslotte van 220 weer naar 340 gestegen, de Europese beurzen zijn allemaal ook fors gestegen, in Londen ging de FTSE van 3200 naar 4400, en Amerika doet het al helemaal te gek, kijk maar naar de Nasdaq, die toch mooi van 1250 begin 2003 naar de 2000 opsteeg.
Ja, dat klinkt allemaal mooi, je zou bijna geloven in economisch herstel in de overdrive, maar wat is er echt aan de hand. De DowJones ging van 7413 naar dik 10.000 en dat klinkt wel leuk, maar komt neer op een stijging van 34% en zet dat nou eens af tegen die stijging van de dollarkoers dit jaar, die was 23% dus netto is die Amerikaanse beurs helemaal niet zo omhoog gegaan. En vergeleken met een dollarkoers van 87 cent, zoals in 2002, is de stijging verdwenen. Je ziet de laatste maanden de Dow eigenlijk omhoog gaan met wat de euro wint tegenover de dollar, en als we daar het goud tegenaan houden, ook al ruim boven de 400 dollar en dus ook een procent of 30 beter, wat is dan het beeld.
Voor mij lijkt het erop, dat als we goud als meest stabiele waardebepaler nemen, we daar in euro's maar een klein beetje omhoog zijn gegaan, net als de olie die voor ons niet veel duurder is geworden maar in dollars nu boven de 33 per vat opbrengt. Blijkbaar is de euro dan de munt die de wereldprijs bepaalt en sukkelt de dollar er maar achteraan. Ergo, we kunnen de stijging van de Amerikaanse DowJOnes index wegstrepen en de Nasdaq, ach dat was altijd al een vehikel voor speculanten. Een dergelijke opstelling houdt dan wel weer in, dat de winst van de Nederlandse AEX en wat andere Europese beurzen eigenlijk nergens op slaat. Wat gerommel voor de locale markt, maar een eigen koers vaart de AEX zeker niet en men heeft zich mooi laten leiden door de Amerikaanse koerswinsten, maar dat is niet meer dan wat zweven. Om het maar een gechargeerd te zeggen, de Europese beurzen zijn meegegaan met die van Amerika, zonder te letten op de valuta-effecten en zijn dus veel te positief gestemd, en ergens in 2004 krijgen we die rekening gepresenteerd.
Fundamenteel is de Nederlandse economie er niet sterker op geworden, we raken steeds meer bedrijven en activiteiten kwijt aan buitenlandse geldhebbers. Onze concurrentiepositie, zo'n mooi woord dat ook niet veel zegt, is een vaag begrip dat al naar gelang de situatie wordt aangepast, maar die zeker niet is verbeterd. De toenemend werkloosheid, de verschraling van de cultuur door de bezuinigingen en al dat gepraat over integratie heeft ook weinig opgeleverd. Wie in Nederland de straat nog opdurft heeft in 2005 een paspoort of ID-kaart nodig. Dat allemaal onder het mom van veiligheid, maar in wezen wordt de burger nu belast met het idee, dat 'ie ieder moment gecontroleerd zal worden. Beloftes van eerdere kabinetten dat zo'n identificatieplicht nooit algemeen zou worden, zijn dus vergeten. Maar nu Saddam niet in een keldertje in Amsterdam Noord bleek te schuilen en Bin Laden blijkbaar nog in Afghanistan z'n zaakjes regelt, waarom dan hier iedereen bang maken. Natuurlijk, in Appingedam zal het zo'n vaart niet lopen, maar in grote steden als Amsterdam zijn flink wat illegalen of half-legale toeristen met een verlopen visum. Die mensen vrezen bij aanhouding dat ze uitgezet worden, dus nu is het wachten op iemand die dat vooruitzicht niet kan verwerken en dus maar een agent neersteekt of uit de tram gooit. Dat is de keerzijde van dergelijke maatregelen, we krijgen een angst-samenleving, iedereen gaat over z'n schouder kijken. Heb ik m'n papieren wel bij me, en bedenk wel dat met name nieuwe Nederlanders uit een land komen, waar de politie minder vriendelijk optreedt en waar je wel de cel in, maar niet zo makkelijk weer uit komt. De paradox is, dat een angstig publiek ook een zuinig publiek is en dat we met al dat soort repressie alleen maar bereiken, dat de consument z'n geld in z'n zak houdt. En dat is nou precies de basis van een recessie, gebrek aan vertrouwen.

Maar is er dan geen hoop?
Natuurlijk, er zijn ook wel goede signalen, her en der worden leuke projecten verkocht, als bedrijven als Paradigit dit jaar 40.000 PC's kunnen slijten en 68 miljoen euro omzetten, een groei van meer dan 30%, dan blijken er best nog gaten in de markt te zitten. Maar is er op termijn werkelijk nog vraag naar nieuwe en betere, snellere systemen, of zijn we uitgekakt qua software en leuke applicaties. De opwinding zit 'm eerder in de multi-player games op consoles en mobieltjes dan in professionele applicaties, 2003 was toch ook een beetje het jaar waarin we het vertrouwen in ERP zagen opdrogen, het was sappelen.
Na het inzakken van de Internet-bubble en de nasleep van de millenium vervangingsgolf was er enige hoop op zeg maar normalisering van de computermarkt, maar die is uitgebleven. We hebben leuke prijsverlagingen gezien en misschien heeft dat de consument wel wat gestimuleerd, maar aan de andere kant, wie verdiende er wat? Natuurlijk, de lage dollar hielp geweldig mee, dus de consument kreeg echt het gevoel dat de computers veel goedkoper werden, maar werd er gekocht? Misschien bleef de afzet in aantallen nog wel op peil, maar voor de meeste detaillisten werd het toch meer klein goed met gelukkig wat ruimere marges, met name de digitale camera's liepen dit jaar erg goed, maar zijn nu bijna in de ramsj, Blokker en consorten ruimen de partijtjes wel op. Even was er voor de zomer de hoop dat de laptops het helemaal gingen maken, maar dat viel tegen, vooral omdat iedereen zich als een gek op die markt stortte en dat hielp ook niet.
Voor 2004 houden we de kiezen maar op elkaar, er valt geen peil op te trekken. De zakelijke markt sukkelt zuinig wel door, gaat geen grote investeringen doen, maar is ook geen trekker. Het hangt voornamelijk van de consument af, gaat die knijpen of geloven we dat de crisis wel weer overgaat en zitten de centjes losjes in de zak. Mijn voorspelling is net zo goed als de uwe, ik voorzie nog een paar goede maanden, ongeveer tot april, mei, maar dan wordt het gevaarlijk. In de VS begint dan de verkiezingsstrijd en wie weet welke risico's Bush bereid is te nemen om z'n imago op te krikken. Ik hoop er het beste van en wens u allen een prima 2004!!

Luc Sala