Robotisering en automatisering: rendement en bedreiging

Wat doen we met overbodige arbeidskrachten, die we door automatisering wegbezuinigd hebben of door het verplaatsen van fabrieken naar lage lonen landen werkeloos maken? Dat is het grote probleem voor de komende jaren, misschien hebben we vanwege de vergrijzing nog wat respijt, maar het ontkennen is niet verstandig. Als we zo doorgaan ontstaat er naast de nu al rijke bovenklasse met vermogen en een superklasse van grootondernemers, plutarchen, creatieven en kenniswerkers met bijzondere talenten, ook een grote groep zonder werk, zinvolle tijdsbesteding en dus potentieel een onderklasse. Het is de schaduwkant van de vooruitgang, wat doen we om gelukkig te blijven en het gevoel te houden dat iedereen meetelt en van belang is?

Als land en als Europa - met ook nog een gapend vergrijzingsprobleem - ligt de oplossing niet in een tweedeling (oud/jong, arm/rijk, eigen volk/vreemden) maar in beter delen en nu nadenken over wat we mensen zonder werk of met deelwerk gaan laten doen. Proberen we ze met brood en spelen zoet te houden, te hypnotiseren met wat de moderne media en wat cyberspace aan vermaak te bieden hebben of gaan we nadenken over wat menszijn en betrokken zijn eigenlijk betekent?

En zorgen we voor vervangend werk? Nee toch, dat zijn loze verhalen, we besparen ook op cultuur, zorg, aandacht, cohesie, liefde. Cyberspace vreet marges, tast winsten en banen aan. Ook het werk van hoog opgeleiden verdwijnt, er is tegenwoordig weer meer behoefte aan vaklieden dan aan administratieve witte boorden, die door de automatisering vooral overbodig worden.

Het argument tegen dit wat doemdenkerige scenario kan natuurlijk ook zijn dat de technologie altijd wel weer oplossingen brengt, nieuwe bezigheden en nieuwe kansen. Cyberspace is deel van het probleem, maar hopelijk ook deel van de oplossing. Is wat avonturen in cyberspace, desnoods in virtual reality, niet de ideale oplossing om mensen bezig te houden, met digitale brood en spelen, bezigheidstherapie en ‘always on’ afleiding? Dus waarom vertrouwen we niet op de vooruitgang? Zijn er geen uitdagingen qua milieu, global warming en nog steeds ongelijkheid in de wereld waar we mee aan de gang kunnen?

De grote vraag is in hoeverre internet en de modern techniek ons het werk uit handen en uit het hoofd gaat nemen? Je kunt er positief tegenaan kijken. Want heeft de auto de koetsiers werkeloos gemaakt, de kopieermachine de drukker, de digitale foto de fotobranche? Zo is het altijd gegaan, zag de econoom Simon Kuznets en kwam met de omgekeerde U-curve die aantoonde dat het misschien even minder, maar uiteindelijk altijd beter is gegaan. Het kan allemaal worden opgelost, er komen hele nieuwe branches met werk dat we ons niet eens kunnen voorstellen (mijningenieur op de maan?), nieuwe recreatieve opties (en drugs), we kunnen onze vrije tijd leuk gaan invullen, de machines het werk laten doen en we bedenken wel weer wat, we worden creatief! Zo is het altijd gegaan, zag Kuznets en kwam met de omgekeerde U-curve die aantoond dat het misschien even minder, maar uiteindelijk altijd beter is gegaan.

Is het leven niet stukken makkelijker geworden? Niks geen ploeteren op het veld meer, niks geen geestdodende lopende band werk, allemaal happy toch :-)? Met computers en internet zijn natuurlijk al allerlei nare routinetaken geautomatiseerd. We kunnen elektronisch bestellen, betalen en allerlei administratieve zaken afhandelen. We sparen tijd en kosten en het leven wordt makkelijker en comfortabeler, maar hier zit de angel; het is duidelijk dat dit ook werkgelegenheid heeft gekost en zal kosten. Internet is de grote werkvreter en uitvlakker. Arbeid is verschuifbaar geworden, naar lage lonen landen of machines, en de ongelijkheid tussen landen is wel minder, maar tussen armen en rijken juist toegenomen. Kennis en kunde, ooit het middel om je te onderscheiden, kun je overal inkopen, in Mumbai of Kinshasa hebben ze ook internet en slimme vogels en die kosten minder! En er zijn winnaars, die ook nog niet alleen uit rijke ouders komen, maar die laten weinig ruimte als ze eenmaal slagen, want winner-takes-all is de stille deelgenoot in het grote cyberspace globalisatiespel.Het kan allemaal meevallen, we kunnen onze vrije tijd leuk gaan invullen, de machines het werk laten doen en we bedenken wel weer wat, we worden creatief! Blijft er nog werk over, vinden we andere zinvolle bezigheden, creatieve activiteiten of wordt het luieren, de sportschool, gamen en passief genieten van wat anderen voor ons maken?

Over het tijdsperspectief kan verschillend gedacht worden. De meest negatieve scenario’s zien massaal banen verdwijnen op termijn van een jaar of vijf. Ze wijzen dan op het verdwijnen van de secretaresses of de zelfsturende auto, die nu door verschillende fabrikanten wordt aangeboden. Misschien is dat te pessimistisch. Voorlopig is er bij een verouderende bevolking die met pensioen gaat en zorg vraagt nog wel wat te doen. Op termijn kunnen we echter niet ontkennen dat cyberspace het traditionele werken ondergraaft en daar helpt de mooie kreet ‘Het Nieuwe Werken’ (HNW) ook niet bij. Dat begrip betekent in de praktijk werk reorganiseren (=besparen), verplaatsen of uitbesteden, maakt de werker meer afhankelijk en fragmenteer en atomiseert de taakinhoud, waardoor de betrokkenheid en het plezier vermindert.

Raakloos werk verdwijnt

Werk voor specialisten en topexperts zal er wel blijven en ondernemers zullen nieuwe kansen zien, maar een gewoon baantje of vooral de ‘raakloze’ kantoorjob die niets fysiek meer met mensen of producten van doen heeft is in gevaar. Die wordt langzamerhand wegbespaard en geautomatiseerd.

Laat ik dat eens praktisch maken. In Groningen bouwt Google enorme cloud-facilities, serverparken die dienen om wat anderen niet meer op hun computers willen, op te slaan en te verwerken. Dat soort investeringen worden met gejuich ontvangen; men roept over werkgelegenheid en vooruitgang, als klein land weten we dat toch maar binnen te slepen! In feite gaat het na de bouwfase (en de investering van zo’n 700 miljoen) om werk voor maar een paar honderd mensen, die zorgen voor onderhoud, schoonmaken en wat beheer, echt geen topbanen.

Die mooie cloud-computers van Google vervangen echter wel de servers en apparatuur bij grote en kleine bedrijven, kleinere providers en particulieren. Die zien of verwachten grote besparingen omdat ze geen beheer, onderhoud, energie, vervanging, afschrijving etc. meer nodig hebben; dat laten ze nu over aan Google en de clloud en dat kost stukken minder. Vooral minder in mensen en werk, dat is duidelijk. Het gaat alleen al in ons land om al een paar honderdduizend kleinere servers, want ieder klein bedrijf, makelaar, administratiekantoor etc. heeft of had wel een server staan. Die gaan dus verdwijnen, alles naar de cloud. Maar dat kost dus het werk van de computerbedrijven die ze installeerden, verkochten en onderhielden, maar ook de inkomsten voor Microsoft waar men voor licenties betaalde, etc..

De cloud bespaart miljarden, maar vooral in werk. Dus tel uit je winst, dit is geen win-win verhaal. Dan mogen we blij zijn dat we aan zee liggen (want Google zit hier ook vanwege de onderzeese kabels) en nog een beetje werk overhouden!

 

Home

Dieptedossiers

Dealer Info TV

Dealer Info

Agenda

ICT webnieuws

Partnerdagen

Luc Sala's columns

Contact

Bedrijvengids

Archief

 

Vacatures

 
website development: GF&FA
Dealer Info • home
Vakblad voor ICT & CE retailers

Luc Sala's Blog
Shuttle Computers Handels GmbH
Wave Computers Nederland
ScanSource
G DATA Software AG
Dealer Info
Asus
Primacom