Nedd Ludd: weg met de machines

Die pensioen problematiek die nu dus de beurzen weer even heeft opgejaagd, is tezamen met de dreigende automatisering/roboticagolf, aanleiding tot zorg over brede maatschappelijke onrust na 2020. De jongeren die we onredelijk zwaar belasten met premies, gesteund door werkloos geworden middengroepen en weggeautomatiseerde boeren, chauffeurs en fabrieksarbeiders gaan te hoop lopen, dat voorspelt ook onderzoeksbureau Gartner. Aggressieve protesten tegen techniek en verlies van werkgelegenheid zijn er al eerder geweest, de Luddieten (onder Nedd Ludd) hebben in Engeland tussen 1811 en 1816 weefgetouwen en machines vernield. Wie tegen computers is en ze wil vernietigen wordt wel aangeduid als neo-Luddiet.

De komende jaren zullen we zien dat driverless logistiek (trucks zonder chauffeur), zorgrobots, mobiele data en geautomatiseerde medische monitoring en behandeling nog heel leuke investeringen in ICT vragen, maar voor chauffeurs, postbodes, lopende band werkers en boeren op de tractor is er geen werk meer. Gaan we ze dan wel betalen of stoppen we ze in kampen? Nu Google ook robotsoldaten maakt (via dochteronderneming Boston Dynamics) zijn politierobots niet ver meer. Die zien er niet uit als ‘Terminator’ cyborgs, maar als slimme automatische opzichters en buurtwachters die de zaak in gaten houden en met Bayesian logic software beslissingen nemen over ingrijpen en handhaven.

Die camera op de hoek wordt een bijna zelfdenkende beveiligings eenheid, die via profiling en access naar grote databanken kan gaan en checken of er ergens iets niet klopt en eventueel optreden, misschien wel door je implant-chip stil te zetten of je auto of banksaldo te blokkeren. Dat er daarbij wat onschuldige slachtoffers gaan vallen, ach dat heet ‘collateral damage’, daar moet je niet over zeuren, het doel heiligt de middelen!

Het kost allemaal wel werk, vooral werk voor handjes en routinetaken, maar ondertussen worden de rijken en slimmerds rijker en groeit de ongelijkheid. Er is wel gesuggereerd dat er geen andere oplossing voor dit probleem dan zeer brede inflatie, maar dat ligt ook niet lekker, dat is stelen van de kleine spaarders en dus weer van de pensioenreserves. Het alternatief anno 2014, zeer lage rente om de economie en investeringen te bevorderen, werkt ook niet; niemand wil geld lenen omdat er geen echt rendement meer in zicht is. We hollen onszelf uit.

Beter met minder (angst)

Het lijkt dus te gaan om pensioenen en het financiële kaartenhuis waar we in leven, maar eigenlijk gaat het om (on)zekerheid en angst.

De sociaalpsychologische ontwikkeling van de laatste 50 jaar en eigenlijk de laatste paar eeuwen lijkt meer vrijheid te bieden, maar onderhuids is er meer angst, stress, onzekerheid dan men denkt. Dat is wat op een dieper niveau de sfeer en dus de economie en welzijn bepaald. We kunnen niet meer rekenen op familie en buurt, het sociale netwerk is nu virtueel, burenhulp historie, maar hoera! cyberspace moet het allemaal compenseren.

Criminaliteit, minderheden, onderwijs, gamification (het opvlammende loterijdenken), allerlei trends zijn daar in wezen op terug te voeren, en in sociale media zien we dan wel een oplossing, maar ook dat is al over de top, e-geluk of iHappiness is maar betrekkelijk, Facebook vrienden komen niet op je verjaardag en blijken in het echt stukken minder leuk dan hun avatar in de cloud.

Het fundamentele probleem is dat we eigenlijk geen vertrouwen meer hebben in de waarde van huizen, bedrijven, de overheid, de democratie, en langzamerhand niet meer in onszelf. Decennia van betutteling, repressie, wegnemen van vrijheid en mensen in het algemeen dwingen in het systeem te passen, hebben een volk van slaafse jaknikkers opgeleverd. Die zijn horig (onlosmakelijk verbonden) aan het kapitaal en de merken; ze vluchten in mobieltjes, platte schermen, voetbalgekte, merkkleding en materialisme.

We geloven in onze eigen illusies, denken dat we werkelijk ons masker, onze persoonlijkheid zijn en hebben de instituten en rituelen die ons nog een beetje terugbrachten bij onze ware aard, onze ziel, in de ban gedaan of ze laten vastgroeien in het materialisme. Socialist zijn zonder je buren te kennen, religieus zijn omdat we een vangnet zoeken.

Globalisering anders bekeken: Empire

Je kunt de globalisering ook anders zien. In het boek ‘Empire: De nieuwe wereldorde’ (2002) van Michael Hardt en Antonio Negri en het vervolg daarop (de Menigte 2004) is het Marxistische perspectief toegepast op de globalisering. Zij zien als ideaal het bevrijden van de menselijke productiekrachten uit de kapitalistische overheersing. Die overheersing komt voort uit een structuur die zij ‘empire’ noemen, de bovenbouw van onze globale economie. Die overheersing die oude grenzen afbreekt en nieuwe schept is niet meer imperialistisch, maar mondiaal, iedereen moet er voor buigen, ook de burgers in de oude machtcentra. Globalisering betekent dus niet het einde van de natiestaat of nationale soevereiniteit, die worden ingepast in een groter systeem, het Empire, dat wereldwijd soevereiniteit uitoefent maar geen centrum heeft. De imperiale soevereiniteit werkt niet door uitsluiting zoals vroeger maar juist door gedifferentieerde insluiting, we behandelen (betalen) werkers van verschillende nationaliteiten op verschillende manieren.

De macht van het Empire berust op biomacht (macht over het hele sociale leven, iets uit de school van Michel Foucault), gebruikmakend van de media en de communicatie-industrie en bepalend voor de economische productie, economie en politiek vallen samen in hun doelstellingen en creëren een controlemaatschappij in plaats van een normen/discipline-maatschappij.

Hardt en Negri beschrijven verschillende lagen in het Empire model, met aan de top van de piramide de VS, dan een laag machtige natiestaten die de mondiale geldstromen en valuta’s beheersen, daaronder de netwerken die multinationals vormen om kapitaal, technologie en bevolkingen te beheersen zoals the World Trade Organization and the International Monetary Fund. De overige natiestaten dienen het Empire door de eigen bevolking ‘braaf’ te houden. Er is dan ook nog een laag die de massa, de wereldbevolking representeert met de VN, de media en de NGO’s. Het geheel wordt bijeengehouden door manipulatie van de perceptie, het spektakel dat we opgevoerd krijgen in de media (Guy Debord’s spectacle) en vooral angst schept en gebruikt als beheersinstrument. Oorlog is daarbij het middel, we verkeren in een soort van continu vijandzoeken, een bijna permanente staat van oorlogsdreiging met echte of bedachte en geconstrueerde vijanden, denk aan drugs, terroristen, Islam, ISIS.

De gewone werkers, de multitude (menigte) die door het Empire worden gemanipuleerd, zou in de visie van Hardt en Negri een tegenkracht vormen, en zoals dat past bij een neo-Marxistische visie, uiteindelijk toch het kapitalistische bolwerk van het Empire kunnen aantasten en naar een brede democratie kunnen omvormen. De menigte wordt dan, en hier komt internet te hulp, een open, dynamisch mondiaal netwerk dat streeft naar een alternatieve samenleving en democratie. Hier zien de schrijvers een andere afloop dan Marx, want ze geloven dat uiteindelijk de liefde de democratie gaat brengen, heel optimistisch.

Basisinkomen

Met het oog op de verwachte ontwikkelingen, met name qua beschikbaarheid van zinvolle arbeid, zijn er wel oplossingen voorgesteld. In zijn boek ‘the second machine age’ heeft Erik Brynjolfsson geschetst hoe we het meeste routinewerk gaan verliezen aan robots en computers. Hij is niet de enige, de politiek ziet nu ook het probleem.

Hoe gaan we dat oplossen? Dat zou kunnen met een economisch systeem, waarbij de resultaten (winsten-besparingen) van die ontwikkeling niet eenzijdig bij een kleine minderheid terecht komen en de rest in armoede storten. Het zou zinvol kunnen zijn, iedereen een basisinkomen te geven. Hoe hoog, dat is een kwestie van uitzoeken en proberen. Het zou minder moeten dan wat ze met werk zouden verdienen, want ambitie moet er wel blijven voor wie meer wil, maar genoeg om te kunnen leven.

De website www.basisinkomen.nl formuleert het zo: ‘Het basisinkomen is een vast (maand)inkomen dat door de overheid aan iedere burger wordt verstrekt, zonder inkomenstoets of werkverplichting. Het basisinkomen is hoog genoeg om een bestaan als volwaardig lid van de samenleving te kunnen verzekeren.’

Een nieuw evenwicht tussen werk voor geld, werk voor anderen (mantelzorg, sociale projecten) en alle combinaties daarvan en het inkomen moet gezocht worden. Dit zou wel een heel fundamentele omschakeling van ons economisch model betekenen, en ook aan de oude ethiek van ‘wie niet werkt zal niet eten’ rammelen.

Het is, gezien de technologische ontwikkeling echter een optie die serieus bestudeerd en misschien ook uitgeprobeerd moet worden. Daarbij moeten we ook het gevaar onderkennen dat er een nieuwe onderklasse van basisinkomentrekkers ontstaat, die buiten de orde wil en moet leven. Dat kan leiden tot uitsluiting van bijvoorbeeld wonen in de grote stad, medische topzorg, opleidingskansen, en betekent nieuwe getto’s en kansverschillen voor kinderen van basisinkomentrekkers.

Conclusie

Thomas Piketty heeft als wetenschapper met een duidelijk politieke en vrij linkse opinie het probleem van de inkomens- en vermogensongelijkheid op de agenda gezet, maar zijn conclusies en vooral toekomstvisie en aanbevelingen zijn minder dan z’n analyse van de historische data. Het niet betrekken van de ontwikkeling van internet en de cyberspace economie in die voorspellingen maken zijn werk irrelevant voor politieke besluitvorming, zeker in de Nederlandse situatie. In ons land is met name de pensioensituatie zo anders, dat zijn analyses hier niet opgaan. Het gevaar is dat zijn historische observaties uit andere landen worden gebruikt voor maatregelen, beleid en beïnvloeding van de publieke opinie.

Het is nodig nieuwe inzichten te ontwikkelen in de centrifugale werking van transparantie, in hoe we het winner-takes-all effect kunnen aanpakken, en hoe we de mensen zonder werk iets te doen gaan geven zonder verdere polarisatie van de samenleving.

 

Home

Dieptedossiers

Dealer Info TV

Dealer Info

Agenda

ICT webnieuws

Partnerdagen

Luc Sala's columns

Contact

Bedrijvengids

Archief

 

Vacatures

 
website development: GF&FA
Dealer Info • home
Vakblad voor ICT & CE retailers

Luc Sala's Blog
Shuttle Computers Handels GmbH
Wave Computers Nederland
ScanSource
G DATA Software AG
Dealer Info
Asus
Primacom