Zijn eBoek lezers minder betrokken?

Een studie van de Noorse Stavanger University toonde naa, dat lezers van eBoeken minder onthouden van wat ze lezen. Dat is een verrassende conclusie, zelfs al gaat het maar de details van de plot van een detective, want het zou kunnen betekenen dat digitale media minder effectief zijn in het educatieve proces.

Dat is niet misschien verwonderlijk als we kijken naar wat de moderne inzichten zijn in wat men body-mind interactie of embodied cognition noemt. Daar bleek al, dat met de hand leren schrijven beter werkt dan alleen leren typen op met een scherm werken. De coördinatie tussen hersenen en zintuigen is veel sterken dan vroeger werd aangenomen en blijkbaar is dus het voelen en van verschillend ehoeken ‘ zien’ van tekst een betere manier om de gegevens op te slaan.

Er is nu Europa-brede research om te kijken naar de impact van digitalisering van de leeservaring. Volgens Anne Mangen van de Stavanger University, “dit heeft te maken met de mate van onderdompeling (immersion) bij gebruik van verschillende mediideln (devices) om te lezen.”

3D printers: revolutie in het maken

3 Printing: een revolutie in maken, maar ook thuis? Je eigen sieraad, poppetje, motoronderdeel of speelgoedje maken, het kan en wordt betaalbaar. De vraag is of het eventjes leuk is, of dat ook op termijn 3D printing een deel wordt van de uitvoermogelijkheden als dienst voor de ICT-branche, de copyshop of de DIY-markt en dan op kantoor en uiteindelijk thuis.

De ICT-branche is op zoek naar nieuwe takken van sport, en ziet in 3D printing een lonkend perspectief. Vooreerst voor vakmensen, gespecialiseerde ontwerp-bedrijven, architecten en het maken van proefmodellen, maar de techniek kan via de tussenstap van 3D- printservices uiteindelijk ook de huiskamer gaan bereiken. Je kunt zelf ook al een 3D-printer aanschaffen, pionier spelen.

Of is dat een illusie, want er is veel hype en weinig echt bruikbaar spul dat uit zo’n printer komt. Voorlopig leuk om te experimenteren, maar even de remschoenen van je auto zelf afdrukken lijkt nog iets te ver gaan.

3D-printen is in essentie een industriële technologie en wordt daar al langer op allerlei manieren toegepast. Niet allemaal herkenbaar als printer, maar bijvoorbeeld vonkverspaning doet in wezen hetzelfde, driedimensionale modellen uitvoeren in tastbare vorm. Met de grotere professionele 3D printers kan er al wel heel veel, maar dat is een dure grap, want het gaat om grotere afmetingen en vooral om materialen, die steviger, drukbestendiger en dus moeilijk te maken zijn.

De technologie wordt snel goedkoper en bereikt de voorhoede van de consument, voor duizend euro of minder zijn er 3D-printers voor de huiskamer of het MKB.

Voor van alles

Het beeld is verleidelijk, zelf een onderdeeltje maken voor je fiets, een mooi ontwerpje als verjaardagscadeau, een poppetje dat op jezelf lijkt of nieuwe schoenen uit je 3D (driedimensionale) printertje laten rollen. Zover is het nog niet, maar de opwinding in de VS over pistolen gemaakt met een 3D printer maakt wel duidelijk, dat het er aan komt en serieus genomen moet worden.

Wie thuis wat wil proberen, met een simpele 3D printer, kan al voor een paar honderd euro terecht, maar verwacht geen wonderen. Je kunt laagje voor laagje leuke modellen opbouwen, 3D heet ook wel Additive Printing in het Engels, maar juist de professionele afwerking maakt van een modelletje iets stevigs, glanzend, etc.

3D printing is nog relatief nieuw, maar het maken van 3D-modellen was wel iets waar de industrie en vormgevers op zaten te wachten. Het maken van nieuwe vormen en prototypes is namelijk een bewerkelijke zaak met andere technieken, vandaar dat men 3DP aanvankelijk ook rapid prototyping noemde. Het wordt nu, wat overdreven misschien, de belangrijkste uitvinding sinds de drukpers genoemd: de 3D-printer. Van digitaal virtueel naar tangible reëel via 3D ontwerp software en zo kan men enkele stuks, kleine series en ook gepersonaliseerde producten leveren. Voor de consument nog speelgoed, maar juist voor speelgoed is 3D printing nu zo grappig, de kinderen kunnen zelf mee scheppen aan hun objecten.

‘Makers’; 3D-printer maakt prototyping eenvoudig

Nieuwe modellen, vormen en vormgeving proberen is met dergelijke printers vrij eenvoudig en een “hard copy” voorbeeld spreekt meer aan dan tekeningen of visualisaties. Doordat er met 3D-printers nu eenvoudiger prototypes gemaakt kunnen worden, is er een opbloei van de maak-industrie. Een schaalmodel van een wijk of gebouw is al een duidelijk voorbeeld, en ook een scheepsbouwer kan zo z’n klanten iets bieden. Maar ook meubels, gebruiksartikelen, en zelfs kledingontwerpen kunnen zo rondom zichtbaar gemaakt worden, onderdelen nagemaakt en compleet nieuwe ontwerpen op schaal of als enkelstuks gemaakt.

Die ‘maker’ trend heeft in de VS al geleid tot een opbloei van lokale ontwikkelunits. Ontwerpers, bouwers, hardware mensen hebben met de 3D printers een nieuwe stimulans om samen dingen te ontwikkelen. Dat gaat niet om atoomcentrales, maar wel om nieuwe ontwerpen voor zonnepanelen, waterfilters, meubels en werktuigen.

Dat blijkt een creatieve impuls te geven en brengt ook het denken in termen van ‘ manufacturing’ weer terug. Natuurlijk zal men massaproductie nog steeds uitbesteden, maar lokaal kan men in ieder geval qua ontwerp en prototype nu meer doen..

Hardware renaissance

De ontwikkeling heeft zoveel nieuwe initiatieven losgemaakt, ook in Silicon Valley, dat de Maker Trend als een echte omwenteling gezien kan worden. Kleinschaliger kan men weer bezig zijn met materie, met tastbaar maken, hardware, vormgeving. Ontwerpers kunnen makkelijk experimenteren en durven dan ook meer, met resultaten die weer tot nieuwe initiatieven en producten leiden.

Het hele ontwerpproces, de financiering en marketing van nieuwe modellen en produkten kan van start gaan zonder dat men al hoeft te investeren in massaproductie, crowd-sourcing projecten als de Pebble smartwatch maakten daar gebruik van. Doordat dergelijke mockups nu goedkoper en sneller zijn te maken, zijn het ook vaak kleinere bedrijven en startups die in deze nieuwe branche actief zijn.

Design is dus weer bereikbaar geworden, je kunt een individueel en ‘ apart’ ontwerp weer maken of laten maken. Design is al een tijdje een trend. Het was natuurlijk wel Apple, dat met haar designs hier een doorbraak heeft veroorzaakt. Personificatie en customizing, iets wat bijvoorbeeld bij auto’s en motoren al een duidelijke trend is, kan nu ook andere gebieden doordringen, een eigen hoesje voor je smartphone maken wordt haalbaar. Architecten willen graag hun ontwerpen als ruimtelijk model kunnen zien, dat geeft meer informatie en zeker hun klanten hebben meer aan een maquette dan aan bouwtekeningen.

Shapeways

Er is wel degelijk al flink wat industriële productie, en er zijn servicebedrijven, die trend breekt nu door. In België is men ook bezig, met specialisten als Materialise (kunststoffen en software voor 3DP), LayerWise (metalen) en Melotte (metalen). Ook zijn er wel online bedrijven actief zoals Shapeways, van oorsprong Nederlands, met een behoorlijke reputatie en ambitieus bezig, ze zitten nu formeel in New York. Veel van hun spul wordt daar gemaakt op de allernieuwste machines, een kwestie van wat files sturen. Bij New York staat nu van Shapeways ‘s werelds grootste 3D-printerservice fabriek, de Factory of the Future met dertig tot vijftig printers, goed voor drie tot vijf miljoen geprinte modellen per jaar, ook in keramiek.

Shapeways kwam in 2007 voort uit een incubatorprogramma van Philips voor innovatieve producten, Philips is nog aandeelhouder, samen met bekende venture investeerders. Om klanten te bereiken, werd enkele jaren geleden een website opgetuigd waar klanten hun eigen 3D-ontwerpen kunnen uploaden, of bestaande ontwerpen te personaliseren. Het idee was om het proces zoveel mogelijk te automatiseren, zodat alleen nog het verpakken en versturen van de ontwerpen overbleef.

3D Techniek

Er zijn diverse modellen en technieken, maar ze zijn vrij specifiek, dus gericht op het maken van modellen in nylon, metaal, keramiek of verschillende soorten plastic. De keus qua materiaal brengt beperkingen mee, maar ook kwaliteit qua hardheid, duurzaamheid, afwerking en elasticiteit. Professionele 3D-printers kunnen dus meestal maar één soort object maken en ook niet altijd in kleur. Voor projecten en modellen, waarbij de sterkte niet zo belangrijk is, maar kleur wel, zijn de inkjet-achtige modellen geschikt, die zijn relatief goedkoop. Modellen voor heel stevige plastic producten, metalen of keramiek werken ook in meerdere fasen, er is een ruw materiaal (green) dat vorm krijgt maar dan nog verhit of gesinterd moet worden om het stevig te maken. Dat is op zich een prachtig proces, kleine metaaldeeltjes die eerst een vorm krijgen en dan als het ware gesmolten worden tot een hard en soms zelfs als poreus filter te gebruiken materiaal.

Inktjettechniek

Een veelgebruikte methode bij 3D-printen is het gebruikmaken van een fijn keramisch poeder (gips, plantaardige stoffen,bioplastic, polyurethaan, polyester, epoxy) en inkjetprinters, waarbij er telkens lagen van deze poeder met elkaar verbonden worden zodat deze een vaste vorm aannemen. Deze bindingen worden gedefinieerd door een CAD-software bestand. Deze methode is de enige methode waarbij een model volledig in kleur is uit te printen. De printer legt een dun laagje poeder op de printtafel. Op deze poederlaag print de printer een binder en kleur volgens de doorsnede van het model. Hier komt weer een nieuw laagje poeder bovenop en het printproces wordt herhaald. Door dit te herhalen ontstaat er langzaam een driedimensionaal model. Na het printen bepaalt het soort nabehandeling de stevigheid, flexibiliteit en uiterlijk van het model. Dit proces produceert zeer gedetailleerd, snel én goedkoop volledig gekleurde prototypes. De inktjetprint technologie kan modellen creëren met 24-bits kleuren, een hoge definitie en precisie, zodat een 3D model met volledige detaillering geëvalueerd kan worden inclusief de uiterlijke kwaliteit van het uiteindelijke product.

Fused deposition modeling (FDM) wordt veel gebruikt in de hobbymachines. Het werkt door gesmolten polymeren via een spuitmond op een support-laag te spuiten waardoor het model laag per laag ontstaat.

Een andere methode is het gebruikmaken van vloeistoffen, zoals fotopolymeer, door eenzelfde inkjet-type-kop waarbij men ook telkens laag per laag print. Vervolgens wordt er een UV-licht aan de printkop geactiveerd dat iedere liquide laag tot een vaste laag maakt. De niet geactiveerde tussenbindingslaag kan men na het creëren van het model vervolgens verwijderen, bij duurdere printertypes is het mogelijk deze laag op te lossen in een bad door het model erin te dompelen.Deze methode is ook bekend onder de naam stereolithografie. Weer een andere printmethode of beter vormtechniek is het gebruiken van een speciale gel die beschoten wordt door een laser op de plekken die solide moeten zijn. Vervolgens wordt de niet-solide gel van de solide gel gewassen. Uit deze methode kan men objecten modelleren met details die kleiner zijn dan 100 nm, en ook zeer complexe modellen.

Men kan ook printen met een metaal als grondstof. Net zoals de gewone additieve methode wordt er hier gebruikgemaakt van een poeder met daarin metaaldelen. De metalen modellen die hieruit worden geproduceerd, hebben meestal het doel als onderdeel te dienen voor een groter model.

De meeste instapprinters zijn extruder modellen, dus laagje voor laagje plastic vormt het model. Dit proces heet Fused Deposition Modelling (FDM) met ABS of PLA thermoplastics op een spoel met draadvorming materiaal.

Soms is er naast de plastic spuitmond ook een spuitkop voor steunmateriaal, zodat ook vrijdragende ontwerpen gemaakt kunnen worden. Bij twee extruder monden (spuitkoppen) kan men tegelijkertijd printen met twee kleuren of twee verschillende materialen. Zo kan een object van ABS filament met support van PVA filament gemaakt worden; Het voordeel van PVA support is dat deze oplosbaar is in heet water en zo eenvoudig te verwijderen is.

Het maakt niet uit welke CAD/modelleringssoftware men gebruikt voor het model, zolang deze het model kan uitvoeren in het formaat dat gebruikt wordt door de printersoftware.

Bio-maken

Een bijzondere toepassing, die al veel gebruikt wordt, is het maken van onderdelen voor mensen. Dat klinkt wat oneerbieding, maar denk aan botvervangers, gebitten, hoortoestellen en dergelijke. 3DP is met speciale materialen prima te gebruiken voor alles wat in het menselijk lichaam zit. Omdat ieder model weer anders is, de kaak, heup of knie is tenslotte heel individueel, kan met 3D scanning en 3D printing voor iedereen een optimaal deel worden gemaakt. In de tandtechnologie is 3DP al toe aan massaproductie. Men maakt met moderne technieken een scan van gebit en kaak, zetten dat om in een 3D-representatie, legt daar een design overheen dat precies past, en dat design print men dan.

Fabrikanten

Vreemd genoeg is er nog geen grote traditionele printerfabrikant als Epson of HP in deze markt gestapt. Dat laat ruimte voor nieuwkomers, het zijn meestal starters die hier inspringen.

De systemen worden betaalbaarder, de Cube3D-printer wordt hier aangeboden voor minder dan 1000 euro. Het Amsterdamse bedrijf Freedom Of Creation (FOC) werd door 3D Systems, de fabrikant van de Cube3D, overgenomen. FOC maakt met grotere 3D-printers al langer objecten op bestelling voor klanten, maar gaat nu steeds meer eigen producten ontwikkelen, samen met het hoofdstedelijke Freshfiber.

De Cube3D werkt, net als de meeste instapmodellen, anders dan de inktjet-achtige modellen en gebruikt een plastic draad die door een printkop verwarmd wordt, door het vloeibare plastic in dunne laagjes op elkaar te leggen, kan de gewenste vorm ontstaan. In de Verenigde Staten zijn al honderdduizenden van dit soort 3D printers verkocht, marktleider is MakerBot Industries uit New York, ook Ultimaker is een bekend merk. Er zijn ook open source-printers zoals die van RepRap. Ultimaking levert op basis van open source-printers van RepRap eigen 3D-printer-zelfbouwpakketten onder de naam Ultimaker. De Leapfrog 3D-printers voor de professionele gebruiker komen ook uit Nederland. De Leapfrog Creatr kost vanaf 1250 euro.

Er zijn ook een aantal expert-bedrijven in de service sfeer, die zich meer op de professionele toepassingen richten, dus ook industriële preproductie met complexere technieken. Bedrijven als VRT uit Best en Rapid Prototyping BV richten zich op deze markt.

Commerciële 3D-services willen met name geld verdienen aan het produceren van producten, maar er zijn ook organisaties die het anders zien en deze technieken vooral breder bekend willen maken, dit in lijn met het ‘maker’ idee. FabLab Maastricht is zo’n club, die innovatie wil ondersteunen door mensen kennis te laten nemen van het proces van digitaal produceren. Door een nieuwe generatie te laten zien dat techniek ook heel creatief kan zijn. Door uitvinders snel en goedkoop een prototype te laten maken waarmee ze interesse kweken bij een investeerder. Door een kunstenaar een kleine oplage te laten maken of een uniek kunstwerk. Door het MKB een prototype te laten maken waarmee ze hun business kunnen verbeteren. Het is dus een mix van onderwijsinstelling, research instituut, uitvoerder en coach. Het concept FabLab zorgt ervoor dat je gebruik kunt maken van “betaalbare” apparatuur die “eenvoudig” te bedienen is iedereen toegang heeft, ook mensen die niet veel te besteden hebben de kennis die ontwikkeld wordt gedeeld wordt met anderen, o.a. via het wereldwijde FabLab netwerk.

IP, de rechten

Een leuk ontwerpje namaken, een bestaand speelgoed of filmpoppetjes gebruiken is makkelijk, maar niet altijd legaal. Steeds meer komt dus ook het probleem van ontwerpbescherming naar voren, een file uitwisselen is simpel, je ontwerp beschermen moeilijk, de “Gebrauchsmuster” bescherming in Europa bestaat, maar het is geen octrooi (patent) en je verdedigen tegen inbreuken is een dure zaak. Hier komt ook weer het maken van wapens in beeld, niet scanbare wapens zijn al verboden, maar hoe herken je een design dat totaal afwijkt en op een gitaar lijkt, maar een machinepistool verbergt? Regelgeving rond 3D-printen en copyrights wordt een issue. Het proces zelf is al zo oud, dat de octrooien (bijna) verlopen zijn, maar de kwestie van Physical Property Rights speelt duidelijk, modelbescherming is aan de orde, speciale ontwerpen en nieuwe materialen kunnen intellectuele eigendom inhouden. Wie hiermee de volgende veiligheidsspeld kan ontwerpen, moet dat idee kunnen beschermen.

Gebieden

Het 3D printen kent veel toepassingen, zoals het maken van prototypes, schaalmodellen, machineonderdelen, mallen of matrijzen voor zachte kunststoffen, maquettes, kunstvoorwerpen, medische objecten zoals gebitten. Maar ook speelgoed, reserveonderdelen en zelfs kleding, Continuum Fashion (Mary Huang) en Shapeways hebben gezamenlijk een 3D-geprinte bikini ontworpen. Maar sieraden, kunst, decoraties, gadgets, sextoys en hobby zijn duidelijke speerpunten. Speelgoed laten maken bij een servicedienst is problematisch, omdat speelgoed chemisch en qua vormgeving aan heel strenge eisen moet voldoen en men geen ongelukken en aansprakelijkheid wil.

3D printen wordt toegepast bij bedrijven die concepten nodig hebben en tijd willen besparen door hun modellen te laten printen. Denk aan de medische wetenschap, de architectuur voor maquettes, maar ook de entertainmentindustrie voor games en in films en ook kunstenaars gebruiken deze machine om hun creaties in een relatief korte tijd vaste vorm te geven. Deze printtechniek leidt meestal tot minder wijzigingen in het ontwerptraject en lagere productkosten.

Software

Ontwerpen is geen kwestie meer van tekenen, het in 2D neerleggen van bouwplannen, constructietekeningen en die als blueprints afdrukken voor verdere realisatie, zoals dat vroeger ging. Alles kan in de computer en professionele CAD/CAM software is er al lang en werkt met gestandaardiseerde formaten. Het model dat een 3D printer verwerkt tot een tastbaar resultaat is de CAD/CAM-tekening die wordt gebruikt. Die moet natuurlijk vertaald worden in commando’s en een taal die de printer begrijpt, maar die wordt meegeleverd of men werkt met standaard softwarepaketten zoals Adobe’s Photoshop, met drivers voor 3D-printers. Meestal worden de drivers meegeleverd met de hardware.

3D printing is vrij eenvoudig, als men de modellen aanlevert als een .stl, (vrml) .wrl , .3ds, .bld of .ply bestand, formaten die vanuit bijna ieder 3D moduleer tekenpakket (3D CAD software) te genereren zijn, zoals Sketchup, 123D!, Rhino3D of Solidworks en AutoCad en ook in Photoshop. Voor de betaalbare 3D printing bij servicebedrijven is men meestal beperkt qua grootte, modellen kunnen worden geprint tot bijvoorbeeld maximaal 254 mm x 384 mm x 203 mm. Hobbyprinters zijn nog beperkter in afmetingen. Een groter model kan in meerdere delen worden geprint en vervolgens worden samengevoegd.

3D-printen is een heel logische stap in productontwikkeling, Een CAD-tekening maken op de computer, die in 3D bekijken op een scherm of met een bril, en dan naar een CNC-dienstverlener (computergestuurde uitvoerunit, draaibank, verspaning) sturen. Met 3D-printers kan dat voor fysieke modellen steeds makkelijker, waardoor meer bedrijven prototypes kunnen produceren.

Logistiek vereenvoudigen

In samenhang met de logistiek, de kosten van vervoer naar de eindgebruiker maken een steeds groter deel van de totaalkosten uit, is 3D printing ook een lonkend perspectief. Geen duizenden verschillende versies en items, maar eens per week een zak basismaterialen afleveren. De trend naar diversificatie en customizing, niet één type bakmeel, maar tientallen versies in het schap, krijgt dan een tegenhanger, zelf maken uit basiscomponenten. Hier is het duidelijkste voorbeeld de keukenprinter, die uit wat basisbestanddelen pizza’s, taarten, pasta en toetjes produceert, een mogelijke ontwikkeling. Standaard bestanddelen geleverd in standaard cartridges, maar als resultaat eigen ontwerp voedsel, misschien gedownload, maar waarom niet zelf een leuke taart maken, die laten spuiten, bakken en afwerken in de universele keuken-machine?

Omwenteling

De techniek kan, bij brede toepassing, een echte omwenteling veroorzaken, vooral in logistiek. Je ziet iets leuks, wilt het hebben en krijgt niet het ding, maar de file toegestuurd, die je thuis gebruikt om een tastbaar ding te maken. Geen vervoer behalve wat plastic of primer materiaal, geen voorraden, ultieme personalisering. En als dit ook met voedsel kan, dan rollen de taarten gewoon uit je huisdrukker. TNO experimenteert met de 3D-printer voor voedsel, het apparaat lijkt op een koffiezetapparaat, maar kan verschillende etenswaren fabriceren, als een soort geautomatiseerde slagroomspuit/keukenmachine. Modern Meadow is eerste producent van geprint kweekvlees, oftewel het kunstmatig laten groeien van weefsels met 3D-printers.

Dit heeft ook gevolgen voor de schaalgrootte van bedrijven, want een succesvol product kan iemand thuis ontwerpen en leveren via internet, en ook de promotie en marketing kan online. Een nieuwe golf van kleine ondernemingen kan het gevolg zijn, de grote boys zijn te duur en te log.

Die trend zou overigens goed kunnen aanvangen met 3D-printshops op lokaal niveau, zoals ook copyshops werken. Een begin is er al, Staples, leverancier van kantooraccessoires, heeft samen met Mcor Technologies een online 3D-printdienst onder de naam Staples Easy 3D. Klanten kunnen bestanden met 3D-ontwerpen uploaden, waarna ze met een Mcor IRIS 3D-printer worden vervaardigd tegen zeer lage prijzen. Ook de Hema wil hier in stappen.

Een recente studie over industriële co-creatie en 3D-printen genaamd ‘Hype, Haarlemmerolie of harde waardecreatie?’ van ABN AMRO ziet het allemaal positief. De transformatie van aanbodgestuurde naar vraaggestuurde productie zal heel veel veranderen zegt de bank.

Beperkt

Grote en professionele 3D-print technieken zijn een aanvulling op andere 3D technieken, zoals verspanen waarbij het object uit een blok materiaal wordt gefreesd, gesneden of vonkverspaand, maar ook lithografie (chemisch verwijderen) is een 3D proces. Daar spelen minder beperkingen qua materialen, je kunt ook hele sterke en harde materialen gebruiken, die hoge temperaturen kunnen weerstaan of corrosiebestendig zijn. Op de huidige generatie 3D-printers voor de consument en de kleine werkplaats zijn er beperkingen, de objecten zijn beperkt qua afmetingen, temperatuurbereik en fysieke kwaliteiten zoals druk- en treksterkte, elasticiteit en oppervlaktegladheid. De cohesie van een object wordt beperkt doordat de laagjes op elkaar liggen en verticale vezels dus niet kunnen ontstaan. Zeker de methodes die gebruik maken van gesmolten plastic hebben een beperkt toepassingsgebied, je kunt er leuke poppetjes, vormpjes en kunstobjecten mee maken, maar echte gebruiksvoorwerpen vragen snel wat meer kwaliteit. Door keramieke mengsels met metaaldeeltjes en een hechtmiddel te gebruiken en de objecten achteraf te verhitten en te ‘sinteren’ kunnen hardere en steviger objecten worden gemaakt, die voor meer praktische toepassingen gebruikt kunnen worden.

3D printen staat nog in de kinderschoenen, er zijn geregeld nieuwe ontwikkelingen en prototypes van nieuwe modellen laten zien dat andere materialen, combinatie van technieken en materialen nog een veel breder toepassingsgebied beloven. Metaal, substraten van keramiek en biologische bestandsdelen zijn mogelijk, multi-kleur en multi-materiaal modellen worden getoond, de kwaliteit van materiaal en oppervlakte afwerking gaat vooruit. Beperkingen qua opbouw, je kunt laagsgewijs niet een vrijdragend (zonder voetje) objectdeel maken, worden opgelost door met lasers in een poederachtige drager te werken of door een extra spuitmond met drager toe te voegen, die later verwijderd kan worden.

Software

Wanneer men bij een ontwerp wil uitgaan van een tastbaar model, een bestaand ding of een speciaal gemaakt artistiek model of een afdruk, bijvoorbeeld van een lichaamsdeel, dan moet dat nog als 3D model worden gescand. Zo’n scanner functie kan zijn ingebouwd in de 3D-printer, of als apart functie in een aparte 3D-scanner, maar ook in service worden verzorgd. Nog allemaal duur en bijzonder, maar het wordt steeds praktischer en betaalbaar. De technische ontwikkeling staat nog pas aan het begin, een 3D scan kan wel kleuren, maar geen materialen herkennen, oppervlakte kwaliteiten niet herkennen, hardheid, elasticiteit en chemische eigenschappen niet, maar dat kan allemaal met betere sensors op den duur wel, er is nog veel ruimte voor ontwikkeling hier.

Veiligheid

De gebruikte materialen zijn op dit moment nog vooral gekozen vanwege de fysieke eigenschappen, de chemie is secundair. Dit betekent wel, dat bijvoorbeeld kinderspeelgoed dan niet optimaal veilig is, omdat er giftige substanties en kleurstoffen in zitten. Dit is een reden, waarom 3D-diensten het maken van zelf ontworpen speelgoed niet willen uitvoeren. Vloeibaar plastic is heet, en modellen die gebruik maken van sintering vragen hoge temperaturen, dus zijn 3D printers nog niet echt veilig. Er zijn al modellen, zoals de Cube 3D die gecertificeerd is voor veilig thuis gebruik door volwassenen en kinderen.

De distributie

Op dit moment zijn 3D printer zaken nog geen gemeengoed, een enkele retail keten zoals Staples heeft ze en er zijn speciale shops zoals Ridix in Rotterdam, de goedkope modelletjes moet je nog via Internet aanschaffen. Er groeit natuurlijk een infrastructuur, er komen specialisten, maar de grote groei ziet men voorlopig in service. Thuis ontwerpen en het resultaat ophalen bij copyshop, 3D printservice of de HEMA of denk aan de Praxis. De DIY markt is een logische stap voor 3D-printing, daar komen de knutselaars, de mensen die een onderdeeltje nodig hebben, weten van knutselen en handig genoeg zijn.

Versturen is moeilijk, tenzij het om heel kleine dingen gaat, want erg sterk en vervoersbestendig zijn de objecten voorlopig niet.

Het verdienmodel en hoe zich dat ontwikkeld is bepalend, wie stapt daar groots is, wanneer gaan bol.com (AH delivery als pluspunt) of Amazon zich hierop richten, zijn ze dan innovatief genoeg of is voorlopig de markt voor de niche-players, de bedrijven die zich hier al in genesteld hebben. In Nederland zijn er een aantal, al vertrokken er ook naar de VS, waar het allemaal makkelijker gaat blijkbaar en de markt groter is.

E-books en E-Readers

Paper is out

De boekhandels zoals Polare gaat het slecht, papier loopt terug, maar ze missen vooral een goede aanpak om eboeken te verkopen.

Het gaat goed met de e-boekenmarkt, maar er is nog een heel stuk te gaan voordat de eboeken hier net als in de VS een echte rage worden. Volgens ereaders.nl is de partij die de meeste e-boekverkopen voor zijn rekening nam Bol.com, nu een AH onderdeel.


De Kindle wordt meer gebruikt (hoewel er minder van zijn geactiveerd dan van de Galaxy Tab), kent meer downloads en is dus commercieel interessanter voor de contentindustrie. De groei van de omzet van Amazon in het vierde kwartaal van 2011 viel tegen (35% nog, maar dat is stukken minder dan de trend), maar de verkopen van de Kindle Fire maakten veel goed. De winst viel ook behoorlijk terug: met 58% vergeleken met 2010 en dat geeft aan dat de crisis ook de kerstverkopen behoorlijk heeft gedrukt. De Kindles zijn echter voor Amazon een gouden product, in de VS en ook in Europa. Naar schatting zes miljoen stuks Kindle Fire in Q4 (dus bijna 40% van de iPad) en belangrijk. Niet zozeer vanwege de winst die erop wordt gemaakt (naar verluidt zit er geen echte winst op de hardware), maar omdat men daardoor meer e-boeken verkoopt. Daarin delen ook de uitgevers van e-boeken. Er is sprake van een verschuiving van de hele boekensector en de stenen boekhandels hebben het steeds moeilijker. Amazon is ook een dealerkanaal aan het opzetten voor de Kindles en doet al 35% via derde partijen. Amazon doet nu op jaarbasis een kleine 40 miljard euro, waarvan zo’n 65% in de VS - 40% betreft mediaverkopen, de rest apparatuur. Toppers in Q4 waren ook de Amazon Appstore voor Android en de videoverhuur via Amazon Instant Video.

e-books en elektronisch lezen is booming en groeit vanuit de ereaders naar tablets, pads en laptops., de uitgevers van boeken, tijdschriften en kranten, kunnen deze groei maar nauwelijks bijbenen. Eind dit jaar hebben naar verwachting 750.000 Nederlanders een tabletcomputer, zo verwacht marktonderzoeker Gfk. In de VS hebben Publishers zoals Pearson en McGraw-Hill nu via Inkling een aanvang gemaakt met interactieve leerboeken (interactive e-Textbooks) voor de iPad.

Naast de opkomst van de Pads en tablets blijven de e-Readers het goed doen, zij het tegen een lager prijspeil. Kindle van Amazon doet het erg goed in de VS, hier heeft Sony veel succes met de modellen met nieuw touchscreen, verbeterde E-inkt en 12 woordenboeken, de Reader Pocket-editie en de Reader Touch-editie.die 180 resp. 230 euro kosten. Beide modellen beschikken over 2 GB intern geheugen, goed voor 1200 digitale boeken.

Verbeterd touchscreen zorgt voor leeservaring net als van papier

Het verbeterde optische touchscreen is speciaal ontworpen voor het lezen vanaf een scherm. Dit touchscreen leest net als van papier, dus zonder reflectie en met zeer hoog contrast. Hiermee is zelfs in de volle zon uitstekend te lezen zonder dat de ogen vermoeid raken. In tegenstelling tot de gebruikelijke lcd-schermen. Ook stelt de verbeterde technologie de lezer in staat om snel en zeer gemakkelijk door de boeken te navigeren. Boekliefhebbers kunnen tijdens het lezen aantekeningen en markeringen aanbrengen door een eenvoudige vingerbewegingen of met de meegeleverde stylus (pennetje).

Ingebouwde woordenboeken

De nieuwe readers zijn voorzien van de Amerikaanse en Engelse New Oxford E-woordenboeken. Ook hebben de readers 10 vertaalwoordenboeken van en naar het Engels, waaronder Frans, Duits, Spaans, Italiaans en Nederlands. Zo is eenvoudig een vreemde taal beter te leren. Er zijn ook logboeken te maken van opgezochte woorden. Dat kan op alfabet of chronologisch.

Betere E-inkt schermen

Beide nieuwe toestellen gebruiken E-inkt elektronisch papier schermen met veel contrast en zonder reflectie. De 16 verschillende grijswaarden zorgen voor een leeservaring alsof het een echt boek betreft. De readers ondersteunen verschillende digitale boekformaten waaronder het veel gebruikte ePub-formaat. Er is dus veel content beschikbaar voor deze Sony Readers.

Sony Reader Pocket-editie

De licht gewicht en zeer dunne PRS350 heeft een vijf inch touchscreen en is vanwege dit compacte formaat ideaal om overal mee naar toe te nemen. Deze Sony Reader is beschikbaar in zilver, roze en blauw.

Sony Reader Touch-editie

De PRS650 heeft een zes inch touchscreen om snel en makkelijk te navigeren binnen en tussen de boeken. Daarnaast beschikt deze Sony Reader over 32 GB extra geheugen en de mogelijkheid om mp3- en AAC-audiobestanden af te spelen. De PRS650 is beschikbaar in zwart, zilver en rood.

Voor beide modellen, de PRS350 en PRS650 geldt dat ze nog makkelijker pdf-bestanden of persoonlijke documenten tonen, in te zoomen is op de content en het contrast en de helderheid is aan te passen. Ze kunnen automatisch de indeling verbeteren door meedere pagina’s te maken waardoor de leesbaarheid van boeken wordt vergroot. Daarnaast is de Reader te personaliseren met persoonlijke foto’s als screensaver en zijn favoriete boeken te bundelen in een speciale collectie.

De adviesprijs van de Reader Touch Edition (PRS650) is 230 euro en is vanaf half september beschikbaar. De adviesprijs van de Reader Pocket Edition (PRS350) is 180 euro en is vanaf half september beschikbaar.

Het inzakken van de e-reader markt ten gunste van de tablets is nog uitgebleven, blijkt uit de cijfers over de kerstverkopen. In Q4 verkocht Amazon meer Kindle e-books dan alle paperbacks, de goedkope papieren boeken, in de VS leidde dat tot een 45% hogere totaalomzet. De Kindle is dus ook de afgelopen kerst een topseller geweest, men praat over miljoenen stuks in Q4

E-reader markt

De hoogtijdagen van de eReaders zijn, zelfs al zijn ze pas een paar jaar op de markt, volgens marktonderzoeker Informa geteld, want ze worden bedreigd door de smartbooks en ook op smartphones en andere meenemers zoals netbooks kan men nu eBooks lezen, in de standaard formaten die “open” zijn zoals .pdf. Ook de prijsdumping door grote aanbieders als Barnes&Noble, lagere prijzen en instapmodellen van Amazon en Sony, nogal wat aanbieders zijn geraakt zoals Skiff, iRex en Plastic Logic. Informa ziet de eReader markt pieken in 2013 met 14 miljoen stuks, en dan in 2014 al 7% terugvallen, bij steeds lagere prijzen en goedkope modellen zoals de Kindle WiFi en de Kobo

Er zit wel een stevige groei in de lucht voor smartbooks, ofwel multifunctionele portable devices – vooral die in tablet format zoals iPad – voorspelt Informa Telecoms & Media, men verwacht dat smartbooks meer dan 50% van de markt voor “embedded devices” die met WiMax of 3G zijn uitgerust, zullen vormen in 2014, men rekent daar WiFi niet bij en ook geen netbooks en dergelijke met een 3G-GSM dongle. Het aantal verkochte smartbooks groeit van 3,65 miljoen in 2010 naar bijna 50 miljoen in 2014. Met name de mobiele operators zullen de smartbooks gaan pushen, dat is een goed verkoopkanaal in combinatie met databundels.

Informa ziet vooral succes voor apparaten als de Apple iPad en de Samsung Galaxy Tab met Android en er komen de komende maanden veel meer modellen in dezelfde sfeer, omdat ze het beste van de smartphones en de netbooks combineren, en een stevige bedreiging vormen voor dedicated eReaders.


 

Home

Dieptedossiers

Dealer Info TV

Dealer Info

Agenda

ICT webnieuws

Partnerdagen

Luc Sala's columns

Contact

Bedrijvengids

Archief

 

Vacatures

 
website development: GF&FA
Dealer Info • home
Vakblad voor ICT & CE retailers

Luc Sala's Blog
Shuttle Computers Handels GmbH
Wave Computers Nederland
ScanSource
G DATA Software AG
Dealer Info
Asus
Primacom