Digital (Copy-)Rights

Luc Sala's datakolom

Veiligheid, het staat soms op gespannen voet met vrijheid en dat wordt vooral duidelijk als de vrijheid van meningsuiting in het geding komt. Toen John Perry Barlow al weer vijftien jaar geleden het internet als de grote doorbraak voor vrije informatie-verspreiding zag, als een grote stap naar democratisering van kennis en de Electronic Frontier Foundation (EFF) oprichtte, was ik het hartgrondig met hem oneens. We schreven toen samen een boek over Virtual Reality met bijdragen van alle grote cyberdenkers als Lanier, Gibson, Walker (Autodesk) en Tim Leary. Mensen die begin jaren negentig vooral de mogelijkheden zagen, cyberspace was vrij, internet het creatieve Wilde Westen van de informaticagolf. Een leuke tijd, alles kon, cyberterrorisme was ludiek en gericht tegen het grootkapitaal, auteursrechten waren onzin, information wants to be free. Ik vreesde toen al, dat die vrijheid, dat creatieve jatten en hergebruiken van code, content en vormgeving niet lang zou blijven, er waren te grote belangen in het spel. De datamuur, waar we allemaal achter gevangen zitten en die eigenlijk vooral dient om de minkukels van deze wereld buiten te sluiten, rukt onverbiddelijk en winstgevend op. Barlow en z’n EFF leveren een verloren strijd, al zijn hun uitgangspunten nog zo sympathiek en romantisch. Big Brother rukt op, we nodigen hem zelf ter tafel, via onze mobieltjes en settop-boxen, internet-adressen, webcams en digitale communicatie kan “men” op allerlei manieren meekijken en selecteren wie wel en wie niet ‘normaal’ zijn. Met als excuus nu veiligheid, maar het begon met de belangen van de copyright houders en gedoe over ‘normen’ rond porno. De opkomst van de digitale maatschappij is wat dat betreft steeds een haasje-over geweest. Nieuwe mogelijkheden leken nieuwe vrijheid te bieden, maar dan haastten de (financieel) belanghebbenden zich om snel weer zo’n gat te dichten en ook overheden hebben de neiging om al te veel vrijheid snel de kop in te drukken. Dat zien we in China en andere autoritaire landen, waar internet-toegang gereguleerd wordt en vrije communicatie en meningsuiting een illusie is. Soms, zoals bijvoorbeeld in Singapore, samengaand met economisch succes.
Niet alleen de (georganiseerde) eigenaren van auteursrechten, intellectuele en industriële eigendom, ook de overheid en zelfs de religie (de Scientology kwestie met Karin Spaink speelt nog steeds) bleken stakeholders in de rights-wars. Na Oklahoma en 9/11 kwam daar de veiligheid bij, en werd het prikkeldraad in cyberspace pas echt uitgerold. Technisch kon er steeds meer, uitwisselen kwam in de mode met KaaZa en peer-to-peer, always-on connectivity met mobiele telefonie, muziek, data en video kwam, multi-player games en muziek werden mogelijk, maar de bezitsmuren kwamen niet omlaag. Hier en daar kwamen wat bressen, maar al bliezen de hackers en gebruikers van de content nog zo hard op hun hoorns, het copyright-Jericho bleef overeind. Er bleef een zekere “commons”, vrije public domain content en open source software, maar wettelijk werd vooral de positie van de makers en rechthebbenden steviger, werden termijnen langer en kregen anti-piracy initiatieven veel ruimte. Illegaal kopiëren wordt steeds moeilijker gemaakt. De rechters stellen zich, zeker in de VS, op achter de vaak grote en machtige organisaties, softwarebedrijven en studio’s (en hun lobbyclubs) die de rechten in bezit hebben. Het neoliberalisme steunt in die zin het grootkapitaal, ziet dat als vrijheid van ondernemen en wijst op de schaalvoordelen zoals grotere keuzevrijheid en efficiënte distributie die behaald worden. Soms, zoals nu met de kabelboeren in ons land, wil de overheid uitwassen en koppelverkoop tegengaan, maar ziet niet in dat men destijds zelf heel dom de digitale distributiestructuur verkwanselde.
De eigendomsrechten van het publiek daarentegen, zoals briefgeheim, toegang tot eigen informatie, habeas corpus en privacy werden vooral sinds 9/11 steeds meer aangetast, het is nu niet uitzonderlijk meer dat de overheid betalingsverkeer, telefoonverkeer, e-mails en surfgedrag monitort, locatiegegevens van mobiele telefoons opvraagt en gebruikt en allerlei bestanden koppelt. Met triple play diensten wordt dat nog eenvoudiger, dan zijn ook surfdata, kijkgedrag en interactiviteit eenvoudig bij de providers van de harde schijven te lichten. Ongetwijfeld gaat men daar automatische filters op loslaten, wie te veel porno, Arabische zenders of natuurfilms bekijkt, te vaak pizza eet of mobiel met Afghanistan belt is al snel verdacht of risicofactor voor justitie, de verzekeraars of de provider zelf. Dat dit steeds meer gevoeld wordt als digitale onderdrukking en leidt tot angst, opstandigheid en incidenteel gevaarlijke bokkensprongen valt niemand op. We zien virussen, denial of service attacks en trojan horses als incidenten, criminele abberaties, niet als rotspunten die aangeven dat de wal het schip begint te keren. Voor fundamenteel terrorisme accepteert men nu wel dat sociaal-economische achterstand en massapsychologische factoren een rol spelen, maar dat de cyberterreur van de overheid zelf de lont in het kruidvat van ontevreden minderheden en individuen is, daar wil men nog niet aan.

Digitale eigendomsrechten
Hier is vrijwel iedere media-uiting auteursrechtelijk beschermd, in het Angelsaksische model dat in de VS geldt moet je die rechten nog claimen, maar het gaat erg ver. Portretrecht, de vormgeving van gebouwen, ieder piepje, iedere lettercombinatie, vrijwel ieder symbool ligt vast als iemands intellectuele eigendom. Copyright is handel, waarin vooral grote bedrijven zeer agressief in opereren (met allerlei technische en juridische constructies) en de overheid de kleine rechthebbenden zogenaamd beschermt, maar in feite hen en het publiek laat uitmelken door ondoorzichtige en oncontroleerbare organisaties als Buma/Stemra, Sena, kopieerstichtingen, Brein, etc. die monopolistisch opereren en vreemd genoeg de handelingsvrijheid van kleine ‘scheppers’ eerder aantasten dan bevorderen.
Toch duiken steeds weer nieuwe opties op, waardoor het publiek (of het deel daarvan dat wel de lusten en niet de lasten wil) toch beeldmateriaal, muziek, kunst of andere “content” min of meer vrij kan gebruiken. Dat komt voor een deel doordat men praktisch niet alles kan aanpakken en de consument onder meer op grond van uitspraken in de Betamax zaak in de VS voor eigen gebruik een (reserve-)kopie mag maken en de 1992 Audio Home Recording Act (AHRA) opnemen van radio expliciet toelaat . Maar zo snel dat enige omvang krijgt, gaan de auteursrecht-organisaties aan de bel hangen. En daar waar men in plaats van toelaten juist het weglaten van content, met name reclame, beoogt, komt de commercie helemaal in het geweer en reageert men alsof de basis van onze samenleving wordt aangetast. Het skippen van reclame is een commerciële doodzonde, dat is een optie waar bijna de hele mediawereld bang voor is.

Digitale Radio: bedreiging
In de VS blijkt dat digitale radio, met een goede geluidskwaliteit en vooral makkelijk te selecteren, op te slaan en om te zetten naar MP3 en andere meeneem file-formaten, door de rechthebbenden als een ernstige bedreiging wordt gezien. Het aloude kopieervraagstuk, niks geen download van een betaalsite, maar direct van de radio op de MP3 en vanwege de bijkomende metadata zoals naam, titel, auteur nog lekker makkelijk automatisch te filteren en over te zetten. Het automatisch overnemen, het genereren van playlists desnoods door te skippen van kanaal naar kanaal is relatief eenvoudig; je bouwt zo een leuke eigen bibliotheek op, met je PC, je MP3 speler met radio, een insteekkaartje met FM-ontvanger, je mobieltje met harde schijf. En reclame, die filter je ook lekker weg.
De RIAA, de Recording Industry Association of America (RIAA) wil daar wat aan doen, daar ziet men dergelijke “actieve” radio als een bedreiging. Men wil de FCC overhalen allerlei restricties in te voeren om hergebruik en manipulatie van digitale radio (content) te bemoeilijken. Dat zou bereikt moeten worden door regels voor het opnemen, vastgelegd in firmware in de ontvanger. Men denkt zo het doorkopiëren te verhinderen, via encryptie van de content zodat alleen individuele ontvangers (waarvoor betaald is en die identificeerbaar zijn) gebruikt kunnen worden. Ook wil men de metadata beperken, maar door dit soort (micromanage) maatregelen wordt digitale radio nog beperkter dan de oude analoge uitzendingen. En die kon je tenslotte ook eenvoudig op een bandje overnemen. En de ervaring leert dat fysieke beperkingen, filters, codes etc. snel worden gekraakt, wat dat betreft is de regio-blokkade van DVD’s een lachertje gebleken.

Balans op Tilt
De hele discussie over digitale rechten en hoe daar mee om te gaan raakt aan de fundamentele discussie over veiligheid en vrijheid. Iedereen opsluiten is zeer veilig, maar niet erg vrij, iedereen alles laten doen leidt tot chaos. Er moet dus een balans gevonden worden, een afweging van die twee principes, een analyse in hoeverre we die balans kwijt zijn, in hoeverre we al op tilt staan. Dat heeft filosofische, psychologische en sociale kanten, maar ook economische. Stress, privacy, gezondheid spelen daarin mee, maar zijn moeilijk te kwantificeren, democratie is toch al een soort illusie, maar juist in de kwestie rond de intellectuele eigendom en auteursrechten zijn er duidelijke belangen aan te wijzen. Enerzijds de inkomsten, de daarmee samenhangende stimulering van het creatieve proces en de effecten van schaalgrootte, anderzijds de behoefte bij de burger aan informatie, educatie en entertainment. Wat zou het leven zijn zonder muziek, televisie, boeken, media, gaan we dan weer ganzenborden (op een heel oud bordje waarop geen rechten rusten) of gaan we de straat op om ons leven weer in eigen hand te nemen en big brother uit z’n digitale burcht te jagen?

Luc Sala

---

© Dealer Info