Notice: Undefined offset: 1 in /home/users/d/e/dealeb/www/phtdocs/columns.php on line 29
Luc Sala's columns • Dealer Info

Creative commons: creatieve vrijheid?

Overal oranjekoorts, overal schermen, overal gezellig samen kijken naar het WK. Het klinkt leuk, maar de Videma is op pad, want publiek kijken naar televisie, daar moet voor betaald worden en dat geldt niet alleen voor café’s, ook in de computerzaak gaat het om publiek vertonen. Dat hele gedoe rond die rechten begint een nachtmerrie te worden, Buma, Stemra, Sena, Videma, Brein, als ze al niet in den blinde rekeningen sturen hebben ze wel mystery shoppers op pad. Dus betalen we, net als aan de gemeente die steeds weer nieuwe objecten vindt om precario op te heffen, vergunning en dus leges eist en niet beseft dat je het als ondernemer ook zat kunt worden en de zaak sluit. 5% dichte winkelpanden in de grote steden, en lege parkeerplaatsen, zoals je die in Amsterdam weer overal aantreft, geven niet aan dat de gemeente het goed doet, maar dat de middenstand wegtrekt, sluit, het opgeeft. Leve de giftshops, shoarmazaken en tweedehandswinkeltjes, maar dat is geen economische vooruitgang.
Terug naar die rechten, de afperstechnieken zijn bekend, en wurm je maar eens onder een Sena rekening uit, in hun visie is iedere CD-drive in je winkel of in je kantoor een muzieksysteem. Buma/Stemra wordt door velen, ook door muzikanten, gezien als een van de meest malafide organisaties, die de insiders bevoordeelt, over kosten en salarissen van directie zeer vaag is, maar met de wet in de hand vrijwel onaanraakbaar is. Ook in mijn visie een boevenclub, waar ik als televisiemaker (Kleurnet) nooit iets mee te maken wilde hebben, want je verkoopt je aan de duivel als je een contract met ze tekent. Je kunt als “creator” dan nooit meer rechten weggeven of via securisatie te gelde maken, je zit voor eeuwig in de Buma-Stemra fuik.
DRM
Eigenlijk is cyberspace qua rechtsorde nog een soort Wilde Westen, waar de sterkste wint, en ontbreekt een duideleijke structuur rond bijvoorbeeld clip- en clickrechten, maar er zit ontwikkeling in. DRM ofwel Digital Rights Management is de grote uitdaging van de komende jaren, waarbij aan de ene kant partijen als de muziek- en filmindustrie en de software-ontwikkelaars hun rechten willen beschermen en te gelde maken, aan de andere kant waar de gebruiker probeert gratis te downloaden en via allerlei peer-to-peer systemen “content” uitwisselt. Het is een zeer fundamentele kwestie, want “information wants to be free” en creatief hergebruik van code en content bevordert innovatie, maar aan de andere kant is het neoliberale wereldmodel nu eenmaal gebaseerd op industriële en intellectuele eigendomsrechten. Het gaat niet alleen om muziek en films, de nieuwe en veel bredere (en vagere) software patenten worden door kleine ontwikkelaars gezien als afknijpen van de groei van software. De tegenbeweging, waarvan de “open source” met Linux als kampioen het meest bekend is en de EFF (Electronic Frontier Foundation) van John Perry Barlow in de media deze zaak verdedigt, hamert er op, dat het afschermen van content misschien enkelen rijk maakt, maar ons allemaal arm houdt.
Er zijn overigens duidelijke verschillen in het Romeins/Rijnlandse model en het Angelsaksische model betreffende auteursrechten, in de VS moet je dat claimen en bestaat er zoiets als public domain. Hier zijn auteursrechten min of meer automatisch en hebben we allerlei door de overheid gesanctioneerde kaper-organisaties, zoals Buma/Stemra, Sena. Natuurlijk, er zijn wetten en regelingen, maar wettelijk leven we nog in de tijd van het papier en de Berner conventie (1886). Er is nooit serieus gekeken naar nieuwe rechtsdefinities en de oorspronkelijke bedoelingen van het “copyright” zijn verzand in commerciële belangen van veelal mediagrootmachten. Juridisch is er nauwelijks iets zinnigs te berde gebracht, er was wat gekrakeel, maar de status quo bleef genoeg. M’n essay uit 1997 over clip- en click-rechten met verwijzing naar het oud-Balinese kliprecht is geloof ik alleen door destijds minister Hirsch-Ballin gewaardeerd. We moeten het doen met eigenlijk verouderde begrippen als vermenigvuldigen en verspreiden, met kunst- en vliegwerk en rechterlijke jurisprudentie nog bruikbaar gemaakt voor digitale zaken, maar eigenlijk onvoldoende. Er is behoefte aan nieuwe vormen, nieuwe manieren om content te publiceren, en één daarvan is het idee van Creative Commons, het vrijgeven van content voor algemeen gebruik. Het woord Commons komt van een vrij gemeenschappelijk stuk grond, meestal een weide, waar de dorpelingen hun kleinvee konden laten lopen, de brink zoals we die ook hier ken(d)en.
Creative Commons is bedacht door prof. Lawrence Lessig (sinds 2002 uitgebracht) en is bedoeld om creatief werk, tekst, kunst, muziek, video etc. op een nieuwe en ruimere manier te kunnen delen en verspreiden, zonder de beperkingen en problemen van het “normale” auteursrecht”. Lessig stelde, dat het huidige auteursrecht (copyright) “leads to a dominant and increasingly restrictive permission culture, a culture in which creators get to create only with the permission of the powerful, or of creators from the past".
Wie vindt dat zijn of haar muziek door iedereen gespeeld mag worden, kan dat bereiken door er een Creative Commons licentie aan te geven. Die is er in 11 smaken, je kunt bijvoorbeeld privé- gebruik door anderen toestaan, maar zakelijke exploitatie niet. Creative Commons is niet de eerste vorm van het breder toegankelijk maken van intellectuele eigendom, er zijn ook andere vormen, zoals het public domain idee. Voorgangers van de CC licentie waren Open Publication License (OPL) en de GNU Free Documentation License (GFDL), de laatste wordt nog veel gebruikt, o.a. door Wikipedia. Er is een trend om nog veel verder te gaan, dan spreekt men van “copyleft”, een licentiemethode die alles vrijgeeft.
Er zijn ook bezwaren tegen de CC licentie, met name het uitsluiten van materiaal voor commercieel gebruik is eigenlijk nog beperkender dan het gebruikelijke auteursrecht, want eenmaal (een zijdig) uitgegeven onder zulke licentievoorwaarden blijft een werk daaraan gebonden. Wie dan achteraf toch wil profiteren van bijvoorbeeld het succes van een werk, kan er niet meer op terugkomen. Er is begin 2006 een rechtszaak geweest van Adam Curry over foto’s van zijn Flickr pagina, die op basis van een CC-licentie niet commercieel gebruikt mochten worden, die heeft ie gewonnen.
De vier mogelijke condities van de CC licenties zijn volgens Wikipedia :
  • BY: Attribution of Naamsvermelding: kopiëren, distributie, vertoning en uitvoering van het werk en afgeleide werken op voorwaarde van het geven van credit
  • NC: Non-commercial of niet-commercieel’: kopiëren, distributie, vertoning en uitvoering van het werk en afgeleide werken alleen voor non-commerciële doelen
  • ND: No Derivative Works of geen afgeleiden: kopiëren, distributie, vertoning en uitvoering van het werk is toegestaan, maar niet het veranderen van het werk
  • SA: Share Alike of gelijk delen: distributie van afgeleide werken is alleen toegestaan onder een identieke licentie.

Politiek is er wel enig begrip voor de beperktheid van het huidige systeem van auteursrechten en de handhaving daarvan. Staatssecretaris Karien van Gennip van Economische Zaken heeft zich, ironisch genoeg op een bijeenkomst georganiseerd door Buma/Stemra, uitgesproken voor het licentiesysteem creative commons als een welkome aanvulling op het bestaande auteursrecht. Zeker gezien de publicatie-mogelijkheden van internet beperkt het bestaande Buma/Stemra monopolie de mogelijkheid van bijvoorbeeld musici om hun werk breed te verspreiden, als je eenmaal aangesloten bent zit je exclusief vast en kun je nooit meer werk weggeven (ook niet aan goede doelen, vrienden of voor securisatie, verkoop van die rechten), en dus ook geen CC-licentie meer afgeven. Buma/Stemra gaat daarbij overigens verder dan auteursrechtorganisaties in andere landen, hier heeft de overheid een wel erg brede volmacht en feitelijk monopolie gegeven aan een niet-overheidsorganisatie, waarop geen onpartijdige controle wordt uitgeoefend en die geen echt inzicht geeft in wat er in de zakken van de directie verdwijnt. Buma/Stemra heeft wereldwijd afspraken met zusterorganisaties en houdt theoretisch de rechten van haar leden dus ook wereldwijd in de gaten, maar hoe dat precies gebeurt en via welke geldstromen is niet erg duidelijk.
Vanzelfsprekend is Buma/Stemra vooralsnog niet van zins om de creative commons te omarmen, nu moet een lid-muzikant nog voor het publiceren van eigen werk op z’n site, daarvoor licentierecht betalen en hopen dat ie daar wat van terugkrijgt. Men heeft, om enigermate tegemoet te komen aan de bezwaren, wel een nieuwe dienst opgezet, die FlexCo heet. Flexibel Collectief Beheer is ‘het antwoord van Buma/Stemra op creative commons’, waarbij wel materiaal op het internet gezet kan worden of weggeven voor goede doelen zonder afdracht aan de auteursrechtenorganisatie. Buma/Stemra gaat in het project onderzoeken in welke situaties het mogelijk is om af te wijken van het collectieve systeem dat ten grondslag ligt aan haar organisatie.
Nu kunt u zich afvragen, in hoeverre deze discussie iets te maken heeft met onze branche, de ICT-retail. Hierboven gaf ik al aan dat het vertonen van televisie in de winkel al Videma claims kan meebrengen, en ook een achtergrondmuziekje betekent al snel een claim van Buma/Stemra, Sena maakt zich druk over al de apparaten, die mogelijk muziek voortbrengen, u draagt lege DVD en CD-schijfjes af aan Stichting Thuiskopie, alleen al administratief is het allemaal niet simpel. Maar wat staat er op uw website, zijn die foto’s wel van uzelf, gebruikt u logo’s van anderen, en die muziek bij die video’s die uw TD-man wel even in elkaar zet, van wie is die. Zeker nu in-store video steeds vaker voorkomt, duikt daar een hele problematiek op. Zelfs als dat materiaal van grote leveranciers komt zijn de rechten vaak niet geregeld, omdat Buma/Stemra nu eenmaal vele keren wil vangen, van de maker, de uitvoerder, maar ook bij iedere publicatie/openbaarmaking. Het is dus van belang, en bij het Dealer-Info in-store videoproject zijn we ons daar terdege van bewust, om nooit muziek of beeldmateriaal te gebruiken waarop rechten van anderen rusten. Natuurlijk, de kans op ontdekking is niet groot, maar toen de KPN bij een hele grote presentatie gejat materiaal van Getty Images gebruikte, viel het misschien niet alleen mij op. En moderne technieken maken het mogelijk, de zogenaamde “watermarks” van materiaal op het internet automatisch te scannen. Copyright en Digital Rights Management, we krijgen er nog veel mee te maken. In de VS denkt men aan wetten om iedereen die illegaal materiaal verspreid, maar ook hen die ermee te maken krijgen of dat langs zien komen, bijvoorbeeld bij het overzetten van files bij een upgrade, aan te pakken. Een MP3-speler met illegale muziek (99% dus), die ter reparatie wordt aangeboden en bij een inval van Brein bij u wordt aangetroffen of een te repareren PC met staatsgeheimen op de harde schijf kan nu al grote problemen veroorzaken. Sluit dat nu al uit in uw algemene voorwaarden!

Luc Sala sala@dealerinfo.nl 

© Dealer Info

Archief oudere columns

Home

Dieptedossiers

Dealer Info TV

Dealer Info

Agenda

ICT webnieuws

Partnerdagen

Luc Sala's columns

Contact

Bedrijvengids

Archief

 

Vacatures

 
website development: GF&FA
Dealer Info • home
Vakblad voor ICT & CE retailers

Luc Sala's Blog
Shuttle Computers Handels GmbH
Wave Computers Nederland
ScanSource
G DATA Software AG
Dealer Info
Asus
Primacom